Σενέτ - Ένα παιχνίδι από την αρχαία Αίγυπτο

Ένα παιχνίδι που μας έρχεται από την αρχαία Αίγυπτο είναι το Σενέτ. Πολλοί πιστεύουν ότι μπορεί να είναι πρόγονος του τάβλι, ενώ δεν έχει εντοπιστεί κάποιο στοιχείο που να το συσχετίζει με το σκάκι.

Τα πρώτα σετ Σενέτ που έχουν βρεθεί χρονολογούνται από την περίοδο 3500-3100 π.Χ. Πρόκειται δηλαδή για αρχαιότατο παιχνίδι, με διαφορά μάλιστα από οτιδήποτε άλλο έχει βρεθεί στην κατηγορία του.

Οι κανόνες του μας είναι άγνωστοι. Εκείνο που γνωρίζουμε από όσα σετ παιχνιδιού έχουν βρεθεί (πάντα σε αρχαίους αιγυπτιακούς τάφους) είναι πως παιζόταν σε ένα ταμπλό 3Χ10 και για να αποφασιστεί ποιο κομμάτι θα παίξει κάθε φορά ρίχνονταν ραβδιά (κάτι σαν το ρίξιμο των ζαριών). Υπήρχε δηλαδή το στοιχείο της τύχης.

Ο σκοπός του παιχνιδιού επίσης μας είναι άγνωστος κι υπάρχει περίπτωση να ήταν θρησκευτικός ή συμβολικός.

Πληροφορίες υπάρχουν στην Wikipedia και στην ιστοσελίδα http://www.gamecabinet.com/history/Senet.html.

61 χρόνια διαφορά

Στη φωτογραφία βρίσκονται δύο σκακιστικοί θρύλοι: ο Φαμπιάνο Καρουάνα, νούμερο 2 στον κόσμο επί πολλά χρόνια στην εποχή μας, και αιώνιος "άτυχος" στο κυνήγι του παγκόσμιου τίτλου, και ο Βίκτορ Κορτσνόι, κι αυτός νούμερο 2 για πάρα πολλά χρόνια, που έμεινε στην ιστορία ως "ο τρομερός Βίκτορ".

Η φωτογραφία είναι από το τουρνουά Gibraltar Masters του 2011. Τότε ο Καρουάνα ήταν 19 ετών -ήδη κορυφαίος παίχτης- και ο Κορτσνόι 80! Κι όπως είναι μόνο στο σκάκι δυνατόν να συμβεί, έστω και σπάνια, ο παππούς Κορτσνόι κέρδισε εκείνη την παρτίδα!

(Photo: John Saunders)

Κώδικας Manesse - Συλλογή Γερμανών τροβαδούρων

Otto von Brandenburg

Κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα δημιουργείται στη Ζυρίχη ένα από τα σημαντικότερα έργα της γερμανικής μεσαιωνικής ποίησης. Πρόκειται για ένα χειρόγραφο που φέρει την ονομασία Κώδικας Manesse, από το όνομα της οικογένειας της Ζυρίχης που έκανε την παραγγελία.

Το χειρόγραφο περιλαμβάνει τη δουλειά περίπου 140 Γερμανών τροβαδούρων (των επονομαζόμενων Minnesänger), είναι γραμμένο στη μεσαιωνική γερμανική γλώσσα και θεωρείται εξαιρετικά σημαντική πηγή για τους μελετητές της λογοτεχνίας της εποχής.

Οι Minnesänger ξεκίνησαν τη δική τους λυρική ποίηση γύρω στα 1170, όταν ο Αυστριακός ευγενής Der von Kürenberg (το έργο του οποίου υπάρχει επίσης στον κώδικα) υιοθέτησε στην ποίησή του την αντίληψη του "ευγενούς έρωτα" κατά το πρότυπο των τροβαδούρων της Προβηγκίας. Η ποίηση αυτή έφτασε στο απόγειό της γύρω στα 1230 και συνέχισε μέχρι τα μέσα του επόμενου αιώνα, δημιουργώντας μαζί με την παράδοση της Προβηγκίας και της Γαλικίας το υπόβαθρο για την αναγεννησιακή ποίηση.

Οι μινιατούρες του βιβλίου είναι εκπληκτικής ποιότητας. Οι τροβαδούροι παρουσιάζονται κατά σειρά κοινωνικής θέσης. Πρώτος ο αυτοκράτορας κι ακολουθούν οι βασιλιάδες, οι πρίγκιπες, οι ιππότες, οι απλοί ποιητές. Να πούμε εδώ ότι τροβαδούροι υπήρξαν από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ο συγκεκριμένος τροβαδούρος της πρώτης εικόνας, ο πρίγκιπας Otto von Brandenburg, ήταν γνωστός φίλος του σκακιού.


Dietmar von Ast


Reinmar von Zweter

Πηγές:
-Carlos Alvar, Poesía de Trovadores, Trouvères y Minnesinger, Alianza Editorial 1999
-Η ιστοσελίδα του κώδικα
-Από την Wikipedia

Leonid Kubbel

Το βιβλίο του Kubbel 250 σπουδές, Μόσχα 1938

Ο Ρώσος λεττονικής καταγωγής Leonid Kubbel (1891-1942) θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες σπουδών στην ιστορία του σκακιού. Έμαθε να παίζει σκάκι σε ηλικία 7 ετών και ήδη σε ηλικία 12 ετών πήρε ένα ειδικό βραβείο σε διαγωνισμό λύσης προβλημάτων που οργάνωνε το περιοδικό Bohemia στην Πράγα. Ένα χρόνο αργότερα άρχισε να συνθέτει τα δικά του προβλήματα.

Μια από τις ωραιότερες σπουδές του θα δούμε παρακάτω.

Σπουδή του Λεονίντ Κούμπελ, 1ο βραβείο περιοδικού 64, 1923

Παίζουν τα Λευκά και κερδίζουν

Leon Kelly

Το οροπέδιο του σκακιού (1945)

Εκπρόσωπος του αμερικανικού υπερρεαλισμού, επηρεασμένος παράλληλα από τον κυβισμό, τη ζωγραφική του Σεζάν, τον κοινωνικό ρεαλισμό, αλλά και την αφηρημένη ζωγραφική, ο Λέον Κέλι (Leon Kelly, 1901-1982) σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Πενσιλβανίας στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ και κατόπιν συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι.

Άφησε ένα πολύ μεγάλο σε έκταση έργο και διακρίθηκε κυρίως για τις ελαιογραφίες του. Ασχολήθηκε ακόμα με τη γλυπτική, την υδατογραφία και την τοιχογραφία.


Γιγάντια ομπρέλα (1940)


Αρχαίος ιερέας (1950)

Φίλιπ Στάμα

Ο Φίλιπ Στάμα (περ.1715-1770) ήταν ένας γνωστός σκακιστής και θεωρητικός του 18ου αιώνα από το Αλέπο της Συρίας (ή «Βέροια», όπως το ονόμαζαν οι αρχαίοι Μακεδόνες!). Νέος έφυγε για τη Γαλλία, όπου το 1737 εξέδωσε το σημαντικό έργο της εποχής Essai sur le jeu des échecs. Το βιβλίο αυτό περιείχε 100 προβλήματα -κατά τον Στάμα από πραγματικές παρτίδες- και είναι το πρώτο στο οποίο η περιγραφή των κινήσεων γίνεται με το αλγεβρικό σύστημα, δηλαδή χρησιμοποιώντας γράμματα και αριθμούς, όπως δηλαδή γίνεται και σήμερα.



Πολύ γρήγορα όμως ο Στάμα άφησε το Παρίσι για να πάει στο Λονδίνο, όπου παρέμεινε πολλά χρόνια και, έχοντας ως μαικήνα τον λόρδο Χάρρινγκτον, διορίστηκε μεταφραστής ανατολικών γλωσσών με τη σφραγίδα του βασιλιά Γεωργίου του Β’. Στον μαικήνα του ακριβώς αφιέρωσε το δεύτερο βιβλίο του με τίτλο The Noble Game of Chess, το οποίο περιέχει τα ίδια 100 προβλήματα με το προηγούμενο, αλλά αυτή τη φορά είναι εμπλουτισμένο με 74 βαριάντες ανοιγμάτων.

Στα βιβλία του Στάμα φαίνεται καθαρά η επίδραση του αραβικού σκακιού, το οποίο είναι πιο αργό και περισσότερο ποζισιονέλ από το διεθνές σκάκι, και με το οποίο είχε επαφή στα νιάτα του στη Συρία. Μια χαρακτηριστική συμβουλή που δίνει π.χ για το άνοιγμα της παρτίδας είναι να αναπτύσσει κανείς τα κομμάτια του μετά από τα πιόνια ώστε να μη δημιουργείται στρίμωγμα πάνω στη σκακιέρα, συμβουλή στην οποία μάλλον οφείλει πολλά κι ο ίδιος ο Φιλιντόρ.

Ο Στάμα θεωρήθηκε ο καλύτερος παίχτης του κόσμου από το 1737 περίπου ως το 1747, οπότε εμφανίστηκε στο προσκήνιο ο διάσημος Γάλλος σκακιστής και γνωστός μουσικοσυνθέτης της εποχής Αντρέ Ντανικάν Φιλιντόρ. Οι δυο τους ξέρουμε πως έπαιξαν ένα ματς στο Λονδίνο το 1747, στο οποίο ο Στάμα ηττήθηκε πειστικά με +8 -1 =1, αλλά δυστυχώς οι παρτίδες αυτές δεν έχουν σωθεί. Έκτοτε ο 18ος αιώνας στο σκάκι ανήκει στον Φιλιντόρ, που οι ιδέες του επρόκειτο να δημιουργήσουν μια βαθιά τομή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το παιχνίδι.

Σύμφωνα με το OXFORD COMPANION TO CHESS, ο Στάμα ήταν μάλλον ελληνικής καταγωγής. Αυτό υπάρχει πιθανότητα να είναι αλήθεια, λόγω τριών γεγονότων: Το ένα είναι ότι στο χωριό Αλέπο κατοικούσαν Έλληνες από την αρχαιότητα ακόμα και το επώνυμο «Στάμας» υπάρχει στην Ελλάδα ακόμα και σήμερα. Το δεύτερο έχει να κάνει με την ελληνομάθεια του Στάμα, που αναφέρεται από αρκετές πηγές, και το τρίτο είναι το ότι ο Στάμα ανήκε στη χριστιανική κοινότητα της περιοχής του. Αυτό το θέμα θα άξιζε να ερευνηθεί, κάτι που θεωρώ πως δεν έχει ακόμα γίνει σε βάθος.

Ρούι Λόπεθ ντε Σεγούρα, ο πρώτος πρωταθλητής

Ένας αδιαμφισβήτητος παγκόσμιος πρωταθλητής στην αυγή του παγκόσμιου σκακιού ήταν ο Ισπανός ιερέας Ρούι Λόπεθ ντε Σεγούρα (Ruy López de Segura, περίπου 1530-1580), ο πρώτος που στέφθηκε νικητής σε επίσημο ματς. Ήταν το 1560, όταν ο Λόπεθ κέρδισε στη Ρώμη τον Ιταλό Λεονάρντο ντα Κούτρο (1533-1578) και αναγνωρίστηκε απ’ όλους ως ο ισχυρότερος παίχτης της εποχής.

Ο Ρούι Λόπεθ ήταν καταρτισμένος σκακιστής για τα δεδομένα του καιρού του. Είχε μελετήσει το ονομαστό βιβλίο του Νταμιάνο και το 1561 έγραψε το δικό του βιβλίο με τίτλο Libro de la invención liberal y arte del juego del axedrez, ένα βιβλίο που απέκτησε μεγάλη φήμη σε όλη την Ευρώπη, μεταφράστηκε στα ιταλικά, γαλλικά, αγγλικά, πορτογαλικά και γερμανικά και γνώρισε πολλές επανεκδόσεις.



Σχετικά με το βιβλίο αυτό πολλοί κατηγόρησαν τον Λόπεθ ότι άσκησε ιδιαίτερα σκληρή κριτική στον Νταμιάνο, σαν να τον ζήλευε. Σ’ αυτό το βιβλίο εμφανίζεται για πρώτη φορά η λεγόμενη «Ισπανική παρτίδα», ως κριτική απέναντι στον Νταμιάνο, ο οποίος συνιστούσε ότι μετά από 1. ε4 ε5 2. Ιζ3 η καλύτερη κίνηση για τα Μαύρα είναι 2...Ιγ6 (που σήμερα γνωρίζουμε ότι πράγματι είναι). Ο Λόπεθ λοιπόν απέρριπτε αυτήν την κίνηση για τα Μαύρα, λέγοντας ότι τα Λευκά αποκτούν πρωτοβουλία με 3. Αβ5 (κίνηση που χαρακτηρίζει την Ισπανική παρτίδα, γνωστή σε πολλές χώρες και ως «άνοιγμα Ρούι Λόπεθ»).

Το 1575 ο βασιλιάς Φίλιππος ο Β’ της Ισπανίας διοργάνωσε στη Μαδρίτη το πρώτο διεθνές τουρνουά, με τη συμμετοχή των καλύτερων Ισπανών και Ιταλών παιχτών της εποχής. Εκεί ο Λεονάρντο είχε την ευκαιρία να πάρει τη ρεβάνς από τον Λόπεθ, εγκαινιάζοντας μια μεγάλη εποχή απόλυτης ιταλικής κυριαρχίας.

Από αυτό το ματς θα δούμε μια από τις νίκες του Λόπεθ απέναντι στον μεγάλο Ιταλό αντίπαλό του:

López-Leonardo, Μαδρίτη 1575

1. ε4 ε5 2. ζ4 δ6 3. Αγ4 γ6 4. Ιζ3 Αη4 5. ζxε5 δxε5 6. Αxζ7+ Ρxζ7 7. Ιxε5+ Ρε8 8. Βxη4 Ιζ6 9. Βε6+ Βε7 10. Βγ8+ Βδ8 11. Βxδ8+ Ρxδ8 12. Ιζ7+ 1-0

Το πρώτο βραβείο ωραιότητας

Το 1876 στο Café International της Νέας Υόρκης, μετά το τέλος ενός μεγάλου διεθνούς τουρνουά που γινόταν εκεί, δόθηκε για πρώτη φορά ένα βραβείο που πολύ σύντομα θα γινόταν θεσμός στο αγωνιστικό σκάκι. Πρόκειται για το λεγόμενο βραβείο ωραιότητας, που δινόταν στην καλύτερη παρτίδα ενός τουρνουά.

Τα κριτήρια βέβαια ήταν πολύ υποκειμενικά, κι εκείνο που έπαιζε αποφασιστικό ρόλο στην επιλογή ήταν συνήθως ένας εντυπωσιακός συνδυασμός με θυσίες. Δεν έλειψαν, όπως είναι φυσικό, και παρτίδες που πήραν αυτό το βραβείο χωρίς να το αξίζουν με βάση αντικειμενικά κριτήρια.

Η παρτίδα που θα δούμε παίχθηκε ανάμεσα σε δύο από τους γνωστότερους παίχτες της εποχής. Με τα Λευκά έπαιζε ο Βρετανός Χένρυ Έντουαρντ Μπερντ (Henry Edward Bird, 1830-1908), ένας από τους πιο σημαντικούς επιθετικούς παίχτες της εποχής του. Ανήκε στην "ρομαντική" σχολή που κυριαρχούσε παγκοσμίως στο σκάκι των νεανικών του χρόνων και ήταν ένας σκακιστής που γεφύρωσε δύο εποχές, έχοντας παίξει με τον Άντερσσεν και τον Χόρβιτς, αλλά και με τον "υπερμοντέρνο" Μάροτσι. Δεν έφτασε ποτέ στις κορυφαίες θέσεις του παγκόσμιου σκακιού, είχε όμως πολλές επιτυχίες στην καριέρα του και ήταν υπολογίσιμος αντίπαλος από όλους.


Χένρυ Μπερντ

Από την άλλη μεριά, ο ιρλανδικής καταγωγής Τζέιμς Μέισον (James Mason, 1849-1905), που έπαιζε με τα Μαύρα, είχε στην καριέρα του περισσότερες επιτυχίες, αλλά ποτέ δεν έφτασε εντελώς στην κορυφή, ίσως εξαιτίας της υπερβολικής αγάπης που είχε στο ποτό. Έγραψε πάντως δύο βιβλία που είχαν μεγάλη επιτυχία και γνώρισαν πολλές επανεκδόσεις, τα The Principles of Chess in Theory and Practice (1894) και The Art of Chess (1895).


Τζέιμς Μέισον

Ας δούμε την ιστορική αυτή παρτίδα:

Bird-Mason, Νέα Υόρκη 1876
Πρώτο βραβείο ωραιότητας

1.ε4 ε6 2.δ4 δ5 3.Ιγ3 Ιζ6 4.εxδ5 εxδ5 5.Ιζ3 Αδ6 6.Αδ3 O-O 7.O-O θ6 8.Πε1 Ιγ6 9.Ιβ5 Αβ4 10.γ3 Αα5 11.Ια3 Αη4 12.Ιγ2 Βδ7 13.β4 Αβ6 14.θ3 Αθ5 15.Ιε3 Πζε8 16.β5 Ιε7 17.η4 Αη6 18.Ιε5 Βγ8 19.α4 γ6 20.βxγ6 βxγ6 21.Αα3 Ιε4 22.Βγ2 Ιη5 23.Αxε7 Πxε7 24.Αxη6 ζxη6 25.Βxη6 Ιxθ3+ 26.Ρθ2 Ιζ4 27.Βζ5 Ιε6 28.Ιη2 Βγ7



29.α5 Αxα5 30.Πxα5 Πζ8 31.Πα6 Πxζ5 32.ηxζ5 Ιδ8 33.Ιζ4 Βγ8 34.Ιζη6 Πε8 35.Ιxγ6 Βγ7+ 36.Ιγε5 Βxγ3 37.Πε3 Βδ2 38.Ρη2 Βxδ4 39.ζ6 ηxζ6 40.Πxζ6 Ιε6 41.Πη3 Ιη5 42.Ιη4 Ρη7 43.Ιζ4 Βε4+ 44.Ρθ2 Ιθ7 45.Ιθ5+ Ρθ8 46.Πxθ6 Βγ2 47.Ιθζ6 Πε7 48.Ρη2 δ4 49.Ιε5 Βγ8 50.Ιη6+ 1-0

Μπορείτε να δείτε την παρτίδα εδώ.

Αρχές του 16ου αιώνα: το ιστορικό βιβλίο του Νταμιάνο

Το 16ο αιώνα το σκάκι με τους σημερινούς κανόνες έκανε τα πρώτα του βήματα. Το 1575 ήταν μάλιστα μια χρονιά σταθμός για την ιστορία του παιχνιδιού γιατί τότε έγινε το πρώτο μεγάλο διεθνές τουρνουά. Ήταν στην Ισπανία, στην αυλή του βασιλιά Φιλίππου του Β'.

Την εποχή εκείνη η Ιταλία και η Ισπανία ήταν οι μεγαλύτερες σκακιστικές δυνάμεις της Ευρώπης. Επόμενο είναι λοιπόν τα βιβλία που έχουμε από εκείνα τα χρόνια να είναι γραμμένα σε αυτές τις δύο γλώσσες. Ένα διάσημο βιβλίο είναι το βιβλίο του Πορτογάλου Pedro Damiano. Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1512, ήταν δίγλωσσο (ιταλικά και ισπανικά) και είχε τόση επιτυχία ώστε τα επόμενα 50 περίπου χρόνια να γνωρίσει πολλές καινούριες εκδόσεις καθώς και μεταφράσεις σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες.

Μέσα σε αυτό το βιβλίο συναντούμε χρήσιμες συμβουλές για τους σκακιστές, μερικές από τις οποίες έχουν αξία ακόμα και σήμερα, σχεδόν 500 χρόνια μετά, π. χ. «όταν έχεις μια καλή κίνηση ψάξε να δεις μήπως υπάρχει καμιά ακόμα καλύτερη».

Παρακάτω υπάρχει μια φωτογραφία του βιβλίου.

Παρουσιάζουμε εδώ δύο από τα προβλήματα που περιέχονται σε αυτό.


Στο πρώτο πρόβλημα -ένα τυπικό ματ Νταμιάνο (!)- τα Λευκά κάνουν ματ σε 3 κινήσεις.


Εδώ έχουμε μια μανούβρα γνωστή σε όλους τους κάπως ισχυρούς παίχτες. Λείπει από το διάγραμμα ο λευκός βασιλιάς, όμως δεν είναι καθόλου απαραίτητος για αυτό που θέλει να παρουσιάσει ο συγγραφέας. Παίζουν τα Λευκά και κάνουν ματ σε 5 κινήσεις.

Η μικρότερη δύναμη

Αν είχατε την παρακάτω θέση, τι θα παίζατε με τα Λευκά; Φυσικά 1. η8=Β, σωστά; Η κίνηση αυτή κερδίζει γρήγορα. Κι όμως, αν δεν κάνετε προαγωγή σε Βασίλισσα κερδίζετε γρηγορότερα! Λοιπόν;

Η ιδέα της υποπροαγωγής σε ένα πρόβλημα του Pauly.

Wolfgang Pauly, Deutsche Schachzeitung, 1905
Τα Λευκά κάνουν ματ σε 3 κινήσεις

Ο ζωγράφος Béla Kontuly

Νεκρή φύση με σκακιέρα και άγαλμα

Διάσημος για τις τοιχογραφίες του με θρησκευτικά θέματα, αλλά και για τις προσωπογραφίες και τις νεκρές φύσεις του, μια από τις οποίες βλέπουμε εδώ, ο Ούγγρος ζωγράφος Μπέλα Κόντουλι (Béla Kontuly, 1904-1983) δεν ακολούθησε τις καλλιτεχνικές ευρωπαϊκές πρωτοπορίες στην τέχνη, με τις οποίες εντούτοις ήρθε σε επαφή κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Πράγα κατά τα τέλη της δεκαετίας του '20, όπως και στην Ιταλία στις αρχές της δεκαετίας του '30.


Η αλληγορία της μουσικής

Άντολφ Άντερσσεν

Ο Άντολφ Άντερσσεν (Adolf Anderssen, 1818-1879) ήταν μια θρυλική μορφή στην ιστορία του σκακιού. Υπήρξε ίσως ο κορυφαίος συνδυαστικός παίχτης του 19ου αιώνα και θεωρείται ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της «ρομαντικής σχολής» του σκακιού, δηλαδή των παιχτών εκείνων που έπαιζαν φανταχτερό παιχνίδι, με πολλές θυσίες που (αν έπιαναν!) συνοδεύονταν από ακατανίκητη επίθεση εναντίον του αντίπαλου Βασιλιά.

Γεννήθηκε στην Μπρατισλάβα το 1818 και ήταν γερμανικής καταγωγής. Σπούδασε μαθηματικά και από το 1847 δίδασκε σε ένα γυμνάσιο της πόλης του. Οι σύγχρονοί του τον περιέγραφαν ως έναν ψηλό και καλοξυρισμένο άντρα, με ευχάριστη προσωπικότητα, πάντα φιλικό, τίμιο και ευγενικό, και κάπως ντροπαλό. Δεν είχε εχθρούς και όλοι τον ήθελαν στην παρέα τους. Έπαιζε σκάκι με κάθε ευκαιρία και, αν και ήταν ένας από τους καλύτερους δύο-τρεις παίχτες του κόσμου, δεν δίσταζε να παίζει με αντιπάλους κάθε δυναμικότητας και να δίνει τη συμβουλή του όποτε του την ζητούσαν. Η ήττα ακόμη και από κατώτερους παίχτες δεν έδειχνε να τον στενοχωρεί και δεν αναζητούσε δικαιολογίες γι’ αυτήν. Ήταν αυτό που θα λέγαμε σήμερα «αντιστάρ».

Παρά την συνεσταλμένη του φύση, όμως, στη σκακιέρα επάνω μεταμορφωνόταν. Οι συνδυασμοί και οι θυσίες του έχουν αφήσει εποχή. Ήταν τολμηρός και είχε ιδιοφυείς ιδέες, αν και δεν ήταν τόσο καλός στη στρατηγική, τουλάχιστον στην αρχή της καριέρας του, πράγμα που του κόστισε αρκετές ήττες.

Το 1851 έγινε στο Λονδίνο το πρώτο μεγάλο σκακιστικό τουρνουά όλων των εποχών. Κανείς δεν φανταζόταν τότε ότι ο νεαρός μαθηματικός από την Μπρατισλάβα θα είχε πιθανότητες να κερδίσει τα μεγαθήρια που έπαιρναν μέρος. Και όμως, ο Άντερσσεν κέρδισε πειστικά όλους τους αντιπάλους του και πήρε πανάξια την πρώτη θέση.

Μετά από αυτό επέστρεψε στα καθήκοντά του στο γυμνάσιο και περιορίστηκε μόνο σε φιλικές παρτίδες για πολλά χρόνια. Όμως το 1858 επισκέφθηκε την Ευρώπη ο μεγάλος Αμερικανός πρωταθλητής Πωλ Μόρφυ. Αφού κέρδισε όλους όσους αναμετρήθηκαν μαζί του, εξέφρασε την επιθυμία να συναντήσει τον Άντερσσεν. Ο Άντερσσεν ποτέ δεν έλεγε όχι. Στην περίοδο των σχολικών διακοπών κανονίστηκε το ματς στο Παρίσι. Ο Άντερσσεν έπαιξε όσο καλύτερα μπορούσε, αλλά τελικά έχασε. Αντί να προσπαθήσει να βρει δικαιολογίες για την ήττα του, είπε απλά ότι ο Μόρφυ ήταν καλύτερος και δεν έπεφτε στις παγίδες που του έστηνε.

Μετά όμως από αυτήν την ήττα πήρε το σκάκι ακόμα πιο σοβαρά. Ενώ μέχρι τότε ήταν ένας σπουδαίος επιθετικός παίχτης, που όμως δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία στην άμυνα, άρχισε στα 40 του χρόνια να μελετάει τη στρατηγική του παιχνιδιού και πολύ γρήγορα βελτιώθηκε σημαντικά. Το 1862 έγινε στο Λονδίνο άλλο ένα πολύ σπουδαίο τουρνουά και ο Άντερσσεν ήταν πάλι πρώτος, δείχνοντας μάλιστα μια διαφορετική, βαθύτερη ποιότητα στο παιχνίδι του. Εκείνη την εποχή θεωρήθηκε ότι ήταν ο καλύτερος παίχτης του κόσμου (μια και ο Μόρφυ είχε πια εγκαταλείψει το σκάκι). Όμως ποτέ δεν άφησε τα εκπαιδευτικά του καθήκοντα. Την ίδια χρονιά τού προσφέρθηκε μια ανώτερη θέση ως καθηγητής μαθηματικών και γερμανικής γλώσσας, την οποία δέχτηκε με προθυμία, και το 1865 έγινε διδάκτορας Φιλοσοφίας και Τεχνών στο Πανεπιστήμιο.

Το 1870 έγινε στο Μπάντεν-Μπάντεν το μεγαλύτερο τουρνουά μέχρι την εποχή εκείνη. Έπαιζαν όλοι ανεξαιρέτως οι κορυφαίοι παίχτες. Ο Άντερσσεν σε ηλικία 52 ετών ξαναβγήκε πρώτος, πετυχαίνοντας το καλύτερο αποτέλεσμα της καριέρας του.

Συνέχισε να βρίσκεται ανάμεσα στους πρώτους πέντε καλύτερους παίχτες του κόσμου, αλλά και να διδάσκει, μέχρι το θάνατό του το 1879.

Ο συνδυασμός που ακολουθεί είναι από την παρτίδα του εναντίον του Ντυφρέν, που παίχτηκε στο Βερολίνο το 1852. Αυτή η παρτίδα είναι από τις πιο διάσημες. Έχει μάλιστα αποκτήσει και όνομα! Λέγεται «αειθαλής» ή «πάντα ανθισμένη». Αυτοί που την ονόμασαν έτσι θέλησαν να τονίσουν την ομορφιά της, την αιωνιότητά της. Ο συνδυασμός του Άντερσσεν είναι τόσο ωραίος και εντυπωσιακός, που αφήνει ανεξίτηλη εντύπωση στο μυαλό μας.

Άντερσσεν-Ντυφρέν, Βερολίνο 1852

1.ε4 ε5 2.Ιζ3 Ιγ6 3.Αγ4 Αγ5 4.β4 Αxβ4 5.γ3 Αα5 6.δ4 εxδ4 7.O-O
δ3 8.Ββ3 Βζ6 9.ε5 Βη6 10.Πε1 Ιηε7 11.Αα3 β5 12.Βxβ5 Πβ8 13.Βα4
Αβ6 14.Ιβδ2 Αβ7 15.Ιε4 Βζ5 16.Αxδ3 Βθ5 17.Ιζ6+ ηxζ6 18.εxζ6
Πη8 19.Παδ1 Βxζ3 20.Πxε7+ Ιxε7



21.Βxδ7+ Ρxδ7 22.Αζ5+ Ρε8 23.Αδ7+ Ρζ8 24.Αxε7# 1-0

Η Βέρα Μέντσικ και η περίφημη λέσχη της

Το 1927 έγινε στο Λονδίνο το πρώτο στην ιστορία Πρωτάθλημα Κόσμου Γυναικών. Πρωταθλήτρια ήταν μια κοπέλα 21 μόλις ετών, που επρόκειτο να αφήσει έντονη τη σφραγίδα της στο παγκόσμιο σκάκι τα επόμενα χρόνια: η Βέρα Μέντσικ.

Η Μέντσικ γεννήθηκε στη Μόσχα το 1906, από Τσέχο πατέρα και Αγγλίδα μητέρα. Ο πατέρας της τής έμαθε σκάκι όταν η Βέρα ήταν 9 ετών.

Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στο Χάστινγκς της Αγγλίας το 1921 κι εκεί η Βέρα έγινε γρήγορα μέλος της τοπικής σκακιστικής λέσχης, όπου πήρε μαθήματα από τον περίφημο Ούγγρο γκρανμαίτρ Γκέζα Μάροτσι.

Όμως η πραγματική λέσχη για την οποία είναι γνωστή η Μέντσικ ήταν άλλη. Μιλάμε για μια εποχή όπου ήταν ελάχιστες οι γυναίκες που έπαιζαν σκάκι, και το να παίζουν -και μάλιστα σε υψηλό επίπεδο- δεν γινόταν εύκολα αποδεκτό σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο. Όταν προσκλήθηκε η παγκόσμια πρωταθλήτρια να παίξει στο τουρνουά του Κarlsbad το 1929 ανάμεσα σε "θηρία" όπως ο Καπαμπλάνκα, ο Όϋβε, ο Μπογκολιούμποβ, ο Νίμτσοβιτς, ο Σπίλμαν κ.α., κάποιοι από τους μαιτρ είδαν με ευθυμία το γεγονός. Ένας μάλιστα από αυτούς -ο Αυστριακός Μπέκερ- είπε το εξής: "Όταν τελειώσει το τουρνουά προτείνω να ανοίξουμε τη λέσχη "Βέρα Μέντσικ", στην οποία θα γίνονται αποκλειστικά μέλη όσοι χάνουν από την παγκόσμια πρωταθλήτρια".

Ήταν μάλλον καλή η ιδέα του, γιατί είχε την τιμή να γίνει το πρώτο μέλος. Άλλα μέλη του κλαμπ αυτού ήταν ο Όϋβε, ο Γέιτς, ο Αλεξάντερ, ο Κολλέ, ο Τόμας. Αλλά και πολλοί διάσημοι παίχτες όπως ο Βίντμαρ, ο Γκρύνφελντ, ο Σπίλμαν κ.α. είχαν καταφέρει να διασωθούν με ισοπαλίες.

Αυτή η λέσχη ήταν θέμα για μεγάλες πλάκες ανάμεσα στους σκακιστές. Ο γνωστός Άγγλος σκακιστής Τζωρτζ Τόμας (ο οποίος, για να είμαστε δίκαιοι, διακρινόταν για τους άψογους τρόπους του) είχε τιμηθεί από συντάκτη του British Chess Magazine με τον παρακάτω τρόπο: "Ο Sir George Thomas ηττήθηκε για μια ακόμα φορά από τη Βέρα Μέντσικ και ανακηρύσσεται πλέον πρόεδρος της λέσχης!"

Η παρακάτω παρτίδα με τον Thomas παίχτηκε το 1932:

Vera Menchik-George Thomas, Λονδίνο 1932

1. δ4 Ιζ6 2. γ4 η6 3. Ιγ3 Αη7 4. ε4 δ6 5. ζ3 O-O 6. Αε3 ε5
7. Ιηε2 β6 8. Βδ2 Ιγ6 9. δ5 Ιε7 10. η4 Ιδ7 11. Πη1 α5
12. O-O-O Ιγ5 13. Ιη3 Αδ7 14. θ4 α4 15. θ5 Ββ8 16. Αθ6 Βα7
17. Αxη7 Ρxη7 18. Ιζ5+ Ιxζ5 19. ηxζ5 α3 20. ζ6+ Ρθ8 21. Βθ6
αxβ2+ 22. Ρβ1 Πη8



23. θxη6 ζxη6 24. Βxθ7+ 1-0 (24...Ρxθ7 25. Πθ1+ Αθ3 26. Πxθ3 ματ)

Η Βέρα Μέντσικ έφυγε από τη ζωή πολύ νωρίς, κατά τη διάρκεια ενός βομβαρδισμού του Λονδίνου από τους Γερμανούς το 1944.

Μια ανάλυση αλλιώτικη απ' τις άλλες!

Μια από τις τελευταίες φωτογραφίες του Φρανκ Μάρσαλ, το 1942

Ο παλιός Αμερικανός πρωταθλητής Φρανκ Μάρσαλ (Frank Marshall, 1877-1944) ήταν ένας παίχτης πολύ αγαπητός στους σκακιστικούς κύκλους. Ήταν χιουμορίστας, ευχάριστος κι έκανε σχεδόν παντού φίλους. Σκακιστικός "πατριάρχης" μιας γενιάς σημαντικών Αμερικανών σκακιστών, όπως ο Ρεσέβσκυ, ο Κάσνταν, ο Ντένκερ, ο Ντέηκ και ο Φάιν, που σήκωσαν ψηλά το αμερικανικό σκάκι μέχρι την εμφάνιση του μεγάλου Φίσερ. Η παρακάτω παρτίδα είναι από το βιβλίο Marshall's Best Games of Chess (Οι καλύτερες παρτίδες του Μάρσαλ), που έγραψε σε συνεργασία με τον Φρεντ Ράινφελντ (αρχικός τίτλος: My Fifty Years of Chess). Δείτε πώς περιγράφει ο χιουμορίστας Μάρσαλ αυτήν την παρτιδα:

Marshall-Burn, Παρίσι 1900

Ο Βρετανός Amos Burn (σ.σ. Έιμος Μπερν, 1848-1925, ένας από τους ισχυρότερους παίχτες του κόσμου στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα) ήταν ένας πολύ συντηρητικός παίχτης και του άρεσε να βολεύεται στη θέση του για μια μακρά παρτίδα κλειστού, αμυντικού σκακιού. Του άρεσε να καπνίζει την πίπα του ενώ μελετούσε τη σκακιέρα (σ.σ. Αναφερόμαστε φυσικά σε μια εποχή που το κάπνισμα επιτρεπόταν, ενώ σήμερα απαγορεύεται στους αγωνιστικούς χώρους). Μόλις έκανα τη δεύτερη κίνησή μου, ο Μπερν άρχισε να ψάχνει τις τσέπες του για την πίπα του και τον καπνό του.
1. δ4 δ5
2. γ4 ε6
3. Ιγ3 Ιζ6
4. Αη5 Αε7
Δεν χρειαζόταν πολλή σκέψη γι' αυτές τις κινήσεις, αλλά ο Μπερν είχε βγάλει την πίπα του και προσπαθούσε να την καθαρίσει.
5. ε3 0-0
6. Ιζ3 β6
7. Αδ3 Αβ7
8. γxδ5 εxδ5
Άρχισε να γεμίζει την πίπα του. Επιτάχυνα τις κινήσεις μου.
9. Αxζ6 Αxζ6
10. θ4 ...
Αυτό τον έκανε να σκεφτεί, κι ακόμη δεν είχε ανάψει την πίπα του. Η απειλή είναι Αxθ7+ Ρxθ7 και Ιη5+, γνωστή ως επίθεση Πίλσμπερυ.
10.... η6
11. θ5 Πε8
12. θxη6 θxη6
Έψαχνε τώρα για σπίρτα.
13. Βγ2 Αη7



14. Αxη6! ζxη6
Άναψε ένα σπίρτο. Φαινόταν νευρικός. Το σπίρτο τού έκαψε τα δάχτυλα κι έσβησε.
15. Βxη6 Ιδ7
Ένα ακόμα σπίρτο έπαιρνε σειρά.
16. Ιη5 Βζ6
Επιτέλους είχε ανάψει την πίπα του. Αλλά δεν υπήρχε χρόνος.
17. Πθ8+ ...
Και εγκατέλειψε επειδή αν 17....Ρxθ8 18. Βθ7 ματ.

Ο καϋμένος ο Μπερν. Αισθάνομαι σαν να τον εξαπάτησα. Αν είχε μόνο καταφέρει να ανάψει την πίπα του γρηγορότερα μπορεί τα πράγματα να ήταν διαφορετικά.
Το πήρε καλόκαρδα και σφίξαμε τα χέρια. Μετά η πίπα του έσβησε.

Ο πολύχρωμος κυβισμός του Χουάν Γκρις

Σκακιέρα (1917)

Ένας από τους ζωγράφους που συνέβαλαν τα μέγιστα στη διάδοση της κυβιστικής ζωγραφικής με το ιδιαίτερο ύφος του, ήταν ο Ισπανός Χουάν Γκρις (Juan Gris, 1887-1927). Διάσημος για τις νεκρές φύσεις του, ήταν αυτός που εισήγαγε την πολυχρωμία στο κυβιστικό στυλ, σε αντίθεση με τους συναδέλφους του Πικάσσο και Μπρακ, στων οποίων τα πρώτα έργα κυριαρχούσε η μονοχρωμία.

Ο Γκρις σπούδασε σχέδιο στη Μαδρίτη ανάμεσα στο 1902 και το 1904 και ξεκίνησε την καριέρα του κάνοντας σκίτσα για εφημερίδες και περιοδικά της εποχής. Το 1906 πήγε στο Παρίσι, όπου επικρατούσε το στυλ της Αρ Νουβώ, συνεχίζοντας τη συνεργασία του με τον Τύπο. Εκεί γνώρισε μεγάλα ονόματα της σύγχρονης τέχνης, όπως τον Ματίς, τον Μπρακ, τον Λεζέ, τον Πικάσσο και τον Μοντιλιάνι. Μόνο όμως γύρω στο 1910 άρχισε να ζωγραφίζει συστηματικά, εισάγοντας σιγά σιγά το προσωπικό του ύφος. Έτσι δημιούργησε έναν ευαίσθητο και εμπνευσμένο κυβισμό, περισσότερο διανοητικό από τους προκατόχους του, στον οποίο δεσπόζει το χρώμα.


Ποτήρι μπύρας και τράπουλα (1913)


Βιολί και ταμπλώ ντάμας (1913)

Σημείο θραύσης

Μέσα στο ήσυχο σκοτάδι ο Χόσκινς κινήθηκε.
«Ματ», είπε.
Σηκώθηκε απ’ την καρέκλα του και διέσχισε την καμπίνα. Προσπέρασε αυτά που ήταν στο τραπέζι, άνοιξε ένα συρτάρι κάτω απ’ το ντουλάπι κι έβγαλε μια ατσάλινη μετροταινία. Από ένα ράφι με βιβλία έπιασε ένα βαρύ τόμο. Κάθησε στην άκρη του καναπέ με το βιβλίο στα γόνατα και το φυλλομέτρησε, ανοίγοντάς το τελικά σε μια σελίδα με φυσικές μετρήσεις. Κοίταξε το πάτωμα, τη μαύρη κουρτίνα, πίσω το μοναδικό τοίχο που είχε απομείνει. Μουρμούρισε, άφησε το βιβλίο, και κουβάλησε το μέτρο του ως τον ατσάλινο τοίχο. Εκεί στερέωσε τη μια άκρη ελευθερώνοντας τον παραμαγνητικό έλεγχο της ταινίας και το τράβηξε στο δωμάτιο. Μέχρι το σκοτάδι διάβασε το μέτρο, σημείωσε.
.......................................................
Αυτό που κάνανε οι άνθρωποι ετούτου του πλανήτη είναι κατά βάση απλό και ίσιο. Έπρεπε να ξέρουν αν η φυλή που έφτιαξε το σκάφος το κατάφερε επειδή ήταν εντάξει ψυχολογικά, και επομένως ικανή να σκεφτεί λογικά όλη τη διαδικασία της κατασκευής του (ανάμεσα σε πολλά άλλα πράγματα), ή αν είχε μονάχα μηχανικές ιδιότητες. Μας δοκιμάσανε λοιπόν για να το δούνε. Μας δοκίμασαν όπως δοκιμάζουμε το ατσάλι –για να βρούμε το σημείο θραύσης. Κι όσο αυτοί παίζανε το παιχνίδι τους για την ισορροπία μας, εγώ έπαιζα ένα παιχνίδι για τις ζωές μας. Δεν μπορούσα να το μοιραστώ με κανέναν από σας, γιατί ήταν ένα παιχνίδι που μόνο εγώ, απ’ όλους εμάς, ήξερα καλά. Ο Παρέζι είχε δίκιο ως ένα σημείο όταν έλεγε πως είχα κάνει τη φυγή μου μέσα στην αφαίρεση –την αφαίρεση του σκακιού. Το λάθος του ήταν πως είχα σπρωχτεί να το κάνω. Μπορείτε να είσαστε απόλυτα βέβαιοι πως το έκανα επειδή το διάλεξα. Το ζήτημα ήταν να μεταφράσω τις ενδείξεις σ’ ένα αντίστοιχο σύστημα ιδεών.
.......................................................
Με δυο λόγια: τους νίκησα στο σκάκι, όπου ήξερα τους κανόνες και κείνοι τους σέβονταν, κι έτσι κατάφερα να κρατήσω αυτό που λέγεται ισοροπία. Όταν εσείς αναστατωθήκατε επειδή εξαφανίστηκε η θυρίδα, εγώ δεν αισθάνθηκα τίποτα γιατί η εξαφάνιση δεν ήταν σκάκι.
........................................................
Όταν τέλειωσαν ολόκληρο το οπλοστάσιο των ψευδαισθήσεων, δε μ’ είχαν σπάσει ακόμα.

(Απόσπασμα από το διήγημα του James Gunn, Σημείο θραύσης, μετ. Τζένη Μαστοράκη. Από την περίφημη "Ανθολογία Επιστημονικής Φαντασίας" των εκδόσεων Εξάντας, τόμος 3, 1976. Τίτλος πρωτοτύπου: Breaking point)

Μοντέρνα ζωγραφική και σκάκι

Sultanov Yuriy (1975-)

Το σκάκι έχει επηρεάσει πολύ την τέχνη και ιδιαίτερα την μοντέρνα ζωγραφική. Έχουμε κατά καιρούς παρουσιάσει από αυτό και άλλα ιστολόγια καλλιτέχνες που ανήκουν σε διαφορετικές αποχές, από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα. Βλέπουμε εδώ λίγους πίνακες ζωγραφισμένους από νεώτερους και λιγότερο γνωστούς καλλιτέχνες.


Jeffrey Batchelor (1960-)


Dmitri Zajtsev


Charlotte Mclaughlin (1984-)

Οι Πλειάδες του Βερολίνου και ο Φον Μπίλγκουερ

Γύρω στα 1837-1843 στο Βερολίνο είχε σχηματιστεί μια ομάδα επτά νεαρών σκακιστών που ονομάζονταν Πλειάδες, από το όνομα του γνωστού λαμπρού αστερισμού. Οι περισσότερο γνωστοί από αυτούς ήταν ο Μπλέντοβ, ο πραγματικός ιδρυτής της ομάδας και ισχυρότερος Γερμανός παίχτης της εποχής, ο Φον Μπίλγουερ και ο Φον ντερ Λάσα, που επρόκειτο να εξελιχθεί σε έναν από τους καλύτερους παίχτες του 19ου αιώνα.


Τασίλο φον ντερ Λάσα

Ο σκακιστικός όμιλος του Βερολίνου, στον οποίο ανήκαν όλοι αυτοί οι παίχτες, είχε θέσει ένα μεγαλεπήβολο στόχο: να ανεβάσει τα στάνταρ του γερμανικού σκακιού και να φτάσει τις σκακιστικά προηγμένες χώρες τις εποχής, δηλαδή τη Γαλλία και την Αγγλία. Για το σκοπό αυτό αποφασίστηκε η έκδοση ενός θεωρητικού εγχειριδίου και ενός περιοδικού. Και οι δύο αυτές εκδόσεις επρόκειτο να αποτελέσουν σημεία αναφοράς για πάρα πολλές δεκαετίες.

Το περιοδικό το ανέλαβε ο Λούντβιχ Έρντμαν Μπλέντοβ και το πρώτο του τεύχος εκδόθηκε το 1846. Ήταν το περιοδικό Schachzeitung, που το 1872 μετονομάστηκε σε Deutsche Schachzeitung και συνέχισε την έκδοσή του μέχρι το Δεκέμβριο του 1988!
Το θεωρητικό βιβλίο το ξεκίνησε ο Πάουλ Ρούντολφ Φον Μπίλγκουερ. Η ιδέα ήταν να συστηματοποιηθεί όλη η ως τότε σκακιστική γνώση στα ανοίγματα και στα φινάλε. Επρόκειτο για μια τιτάνια προσπάθεια, που όμως έμελλε να είναι το διασημότερο ίσως βιβλίο στην ιστορία του σκακιού.

Ο θάνατος βρήκε τον υπολοχαγό του πρωσικού στρατού Φον Μπίλγκουερ πολύ νωρίς (το 1840, σε ηλικία μόλις 25 ετών) και το έργο συνέχισε ο φίλος του Τασίλο φον ντερ Λάσα (1818-1899). Το 1843 κυκλοφόρησε λοιπόν το περίφημο Handbuch des Schachspiels (Εγχειρίδιο του σκακιού), το οποίο περιείχε τους γενικούς κανόνες του παιχνιδιού, μια χρονολογική επισκόπηση συγγραφέων, 332 σελίδες με ανοίγματα και 124 σελίδες με φινάλε.


Επανατύπωση του Εγχειριδίου του 1922. Αριστερά φωτογραφία του Μπίλγκουερ

Το βιβλίο γνώρισε τεράστια επιτυχία και έκανε 8 επανεκδόσεις μέσα σε 90 χρόνια! Ανάμεσα στους υπεύθυνους έκδοσης του βιβλίου ήταν ο ίδιος ο Φον ντερ Λάσα, ο Μπέργκερ, ο Σάλοπ, ο Σλέχτερ και ο Τάρας. Στην τελευταία του έκδοση περιείχε 16 εισαγωγικές σελίδες, 118 σελίδες με ιστορικά σκακιστικά θέματα, 752 σελίδες με αναλύσεις ανοιγμάτων (που περιλάμβαναν 250 παραδειγματικές παρτίδες) και 146 σελίδες με φινάλε!

Ο εμπνευστής Φον Μπίλγκουερ έμεινε σχετικά παραμελημένος από τη σκακιστική ιστορία. Οι παρτίδες του σπάνια εμφανίζονται και δεν είναι πολύ γνωστές. Παρακάτω θα δούμε μια από αυτές:

Von Bilguer-Von der Lasa, Βερολίνο 1839
1.ε4 ε5 2.Ιζ3 Ιγ6 3.δ4 εxδ4 4.Αγ4 Αβ4+ 5.γ3 δxγ3 6.O-O γxβ2 7.Αxβ2 ζ6 8.Ββ3 Ιθ6 9.ε5 ζxε5 10.Ιxε5 Βε7 11.Ιxγ6 βxγ6 12.Αxη7 Βxη7 13.Βxβ4 δ5 14.Πε1+ Ρδ8 15.Ιγ3 Αθ3 16.η3 δxγ4 17.Παδ1+ Αδ7 18.Ββ7 Πγ8 19.Βxγ6 Πε8 20.Πxδ7+ Βxδ7 21.Βζ6+ Πε7 22.Ιδ5 Ιη8 23.Βη5 Βε8 24.Πδ1 1-0

Πηγές: Το βιβλίο The Oxford Companion to Chess, έκδοση 1992, διάφορα άρθρα εφημερίδων και η Wikipedia. Για την παρτίδα η ιστοσελίδα Chessgames.com

Ο ζωγράφος Μαρσέλ Ντυσάν

Το μεγάλο γυαλί

Ο Γάλλος καλλιτέχνης Μαρσέλ Ντυσάν (1887-1968) θεωρείται μια από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές της μοντέρνας τέχνης. Αντισυμβατικός τόσο στη ζωή του όσο και στο έργο του, φίλος και εμπνευστής των καλλιτεχνών του κινήματος του Ντανταϊσμού, άσκησε τεράστια επίδραση στην τέχνη του 20ου αιώνα. Ήταν αυτός που εισήγαγε με συστηματικό τρόπο τη χρήση καθημερινών αντικειμένων στο έργο τέχνης, κάτι που πολλά χρόνια αργότερα θα άνοιγε το δρόμο σε κινήματα όπως η Ποπ Αρτ και η Οπ Αρτ.


Γυμνό που κατεβαίνει μια σκάλα

Ο Ντυσάν έπαιζε σκάκι από πολύ μικρός. Καταγόταν από μια οικογένεια με έφεση στις πνευματικές δραστηριότητες όπως το σκάκι, η ζωγραφική και τα μαθηματικά. Αναφέρεται μάλιστα πως ο Ντυσάν κατά τη διάρκεια των σπουδών του είχε κερδίσει και δύο μαθηματικά βραβεία.


Πορτραίτο σκακιστών (1911)

Το 1923 ο Ντυσάν άφησε για πάντα την τέχνη για να ασχοληθεί συστηματικά με το σκάκι. Δύο χρόνια αργότερα έπαιξε στους τελικούς του πρωταθλήματος Γαλλίας κερδίζοντας μια καλή θέση και μαζί με αυτήν τον τίτλο του μαιτρ, και από το 1928 ως το 1933 αντιπροσώπευσε την Γαλλία σε σκακιστικές Ολυμπιάδες.



Η παρακάτω παρτίδα είναι από την Ολυμπιάδα του 1933. Ο Ντυσάν παίζει με τα Μαύρα κι αντίπαλός του είναι ο πρωταθλητής Τσεχίας Κάρελ Οποτσένσκι.

Οποτσένσκι-Ντυσάν, Φόλκστοουν, Αγγλία, Ολυμπιάδα 1933
1. γ4 Ιζ6 2. Ιγ3 ε6 3. ε4 δ5 4. ε5 δ4 5. εχζ6 δχγ3 6. βχγ3 Βχζ6 7. δ4 γ5 8. Ιζ3 θ6 9. Αδ3 γχδ4 10. γχδ4 Αβ4+ 11. Αδ2 Αχδ2+ 12. Βχδ2 Ιγ6 13. Βε3 0-0 14. Αε4 Πδ8 15. Αχγ6 βχγ6 16. 0-0 Αα6 17. Πζγ1 γ5 18. δχγ5 Αχγ4 19. Ιε5 Αδ5 20. γ6 Πδγ8 21. γ7 Βε7 22. Βγ3 α6 23. Πγ2 Αε4 24. Βγ5 Βη5 25. ζ4 Βζ5 26. Πγ3 ζ6 27. Ιδ7 Βχγ5+ 28. Πχγ5 Πα7 29. Παγ1 Πβ7 30. α4 α5 31. Π5γ3 Αδ5 32. Ιβ8 Ρζ7 33. Ιγ6 Αχγ6 34. Πχγ6 Ρε7 35. Πε1 Πβχγ7 36. Πεχε6+ Ρζ7 37. Πχγ7+ και εδώ οι δύο παίχτες συμφώνησαν στην ισοπαλία.

Ο Ισπανός ζωγράφος Λουίς Χάκομπο Άλβαρεθ Ροδρίγεθ

Σαχ ματ (1975)

Το παρασκευαστήριο φαρμάκων που υπήρχε στο φαρμακείο του πατέρα του ήταν το πρώτο «εργαστήρι» του Ισπανού ζωγράφου Λουίς Χάκομπο Άλβαρεθ Ροδρίγεθ (Luis Jacobo Álvarez Rodríguez, 1930-1997) από το Βίγο της Γαλικίας. Εκεί ο έφηβος Λουίς άρχισε να φτιάχνει τα πρώτα του έργα, κάτω από την καθοδήγηση της μητέρας του και του παππού του, που ήταν κι οι δυο ερασιτέχνες ζωγράφοι. Ήταν μεγάλες ελαιογραφίες με θρησκευτικά θέματα. Στα μετέπειτα χρόνια όμως η θεματογραφία του θα γινόταν πολύ πιο πλατιά.

Ο Λουίς μόλις τελείωσε το σχολείο του σπούδασε Φιλοσοφία και μόνο το 1957 θα αφιερωνόταν ολοκληρωτικά στη ζωγραφική. Αν και έκανε κάποια ταξίδια για σπουδές στη Μαδρίτη, το Παρίσι και τη Ρώμη, ποτέ δεν άφησε την αγαπημένη του Γαλικία, στην οποία υπήρξε φημισμένος και ακούραστος δάσκαλος της τέχνης του.

Οι πίνακές του έχουν να κάνουν κυρίως με τον τόπο του, τη Γαλικία: τοπία, γέφυρες, ποτάμια, οι δρόμοι του Βίγο, λιμάνια, χαρακτηριστικοί τύποι της εποχής, αλλά και πολύχρωμες νεκρές φύσεις, συνθέτουν ένα έργο απόλυτα αυθεντικό και φτιαγμένο με αγάπη.


Η πλατεία Princesa (1978)


Ο μύλος της Chapela (1970)


Η γέφυρα της Ramallosa (1976)