Κώδικας Manesse - Συλλογή Γερμανών τροβαδούρων

Otto von Brandenburg

Κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα δημιουργείται στη Ζυρίχη ένα από τα σημαντικότερα έργα της γερμανικής μεσαιωνικής ποίησης. Πρόκειται για ένα χειρόγραφο που φέρει την ονομασία Κώδικας Manesse, από το όνομα της οικογένειας της Ζυρίχης που έκανε την παραγγελία.

Το χειρόγραφο περιλαμβάνει τη δουλειά περίπου 140 Γερμανών τροβαδούρων (των επονομαζόμενων Minnesänger), είναι γραμμένο στη μεσαιωνική γερμανική γλώσσα και θεωρείται εξαιρετικά σημαντική πηγή για τους μελετητές της λογοτεχνίας της εποχής.

Οι Minnesänger ξεκίνησαν τη δική τους λυρική ποίηση γύρω στα 1170, όταν ο Αυστριακός ευγενής Der von Kürenberg (το έργο του οποίου υπάρχει επίσης στον κώδικα) υιοθέτησε στην ποίησή του την αντίληψη του "ευγενούς έρωτα" κατά το πρότυπο των τροβαδούρων της Προβηγκίας. Η ποίηση αυτή έφτασε στο απόγειό της γύρω στα 1230 και συνέχισε μέχρι τα μέσα του επόμενου αιώνα, δημιουργώντας μαζί με την παράδοση της Προβηγκίας και της Γαλικίας το υπόβαθρο για την αναγεννησιακή ποίηση.

Οι μινιατούρες του βιβλίου είναι εκπληκτικής ποιότητας. Οι τροβαδούροι παρουσιάζονται κατά σειρά κοινωνικής θέσης. Πρώτος ο αυτοκράτορας κι ακολουθούν οι βασιλιάδες, οι πρίγκιπες, οι ιππότες, οι απλοί ποιητές. Να πούμε εδώ ότι τροβαδούροι υπήρξαν από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ο συγκεκριμένος τροβαδούρος της πρώτης εικόνας, ο πρίγκιπας Otto von Brandenburg, ήταν γνωστός φίλος του σκακιού.


Dietmar von Ast


Reinmar von Zweter

Πηγές:
-Carlos Alvar, Poesía de Trovadores, Trouvères y Minnesinger, Alianza Editorial 1999
-Η ιστοσελίδα του κώδικα
-Από την Wikipedia

«Οι σκακιστές» του Μαρσέλ Ντυσάν

Στον διάσημο Γάλλο ζωγράφο, αλλά και ισχυρότατο σκακιστή, Μαρσέλ Ντυσάν έχουμε αναφερθεί ξανά εδώ. Ένας ακόμη πίνακάς του που σχετίζεται με το σκάκι είναι Οι σκακιστές, έργο του 1911.

Leon Kelly

Το οροπέδιο του σκακιού (1945)

Εκπρόσωπος του αμερικανικού υπερρεαλισμού, επηρεασμένος παράλληλα από τον κυβισμό, τη ζωγραφική του Σεζάν, τον κοινωνικό ρεαλισμό, αλλά και την αφηρημένη ζωγραφική, ο Λέον Κέλι (Leon Kelly, 1901-1982) σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Πενσιλβανίας στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ και κατόπιν συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι.

Άφησε ένα πολύ μεγάλο σε έκταση έργο και διακρίθηκε κυρίως για τις ελαιογραφίες του. Ασχολήθηκε ακόμα με τη γλυπτική, την υδατογραφία και την τοιχογραφία.


Γιγάντια ομπρέλα (1940)


Αρχαίος ιερέας (1950)

Όταν το σκάκι γίνεται τέχνη

Από την παρτίδα Levitsky-Marshall, Βρότσλαβ, Πολωνία 1912

Αν θέλουμε να παραλληλίσουμε το σκάκι με την τέχνη, παρτίδες όπως η παραπάνω μάς δίνουν μια καλή αφορμή. Διότι κινήσεις σαν το 1...Βη3!! που έπαιξε εδώ ο Φρανκ Μάρσαλ με τα μαύρα -μετά από την οποία ο αντίπαλός του εγκατέλειψε αμέσως- έχουν κάτι από τέχνη.

Ο ζωγράφος Béla Kontuly

Νεκρή φύση με σκακιέρα και άγαλμα

Διάσημος για τις τοιχογραφίες του με θρησκευτικά θέματα, αλλά και για τις προσωπογραφίες και τις νεκρές φύσεις του, μια από τις οποίες βλέπουμε εδώ, ο Ούγγρος ζωγράφος Μπέλα Κόντουλι (Béla Kontuly, 1904-1983) δεν ακολούθησε τις καλλιτεχνικές ευρωπαϊκές πρωτοπορίες στην τέχνη, με τις οποίες εντούτοις ήρθε σε επαφή κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Πράγα κατά τα τέλη της δεκαετίας του '20, όπως και στην Ιταλία στις αρχές της δεκαετίας του '30.


Η αλληγορία της μουσικής

Ο πολύχρωμος κυβισμός του Χουάν Γκρις

Σκακιέρα (1917)

Ένας από τους ζωγράφους που συνέβαλαν τα μέγιστα στη διάδοση της κυβιστικής ζωγραφικής με το ιδιαίτερο ύφος του, ήταν ο Ισπανός Χουάν Γκρις (Juan Gris, 1887-1927). Διάσημος για τις νεκρές φύσεις του, ήταν αυτός που εισήγαγε την πολυχρωμία στο κυβιστικό στυλ, σε αντίθεση με τους συναδέλφους του Πικάσσο και Μπρακ, στων οποίων τα πρώτα έργα κυριαρχούσε η μονοχρωμία.

Ο Γκρις σπούδασε σχέδιο στη Μαδρίτη ανάμεσα στο 1902 και το 1904 και ξεκίνησε την καριέρα του κάνοντας σκίτσα για εφημερίδες και περιοδικά της εποχής. Το 1906 πήγε στο Παρίσι, όπου επικρατούσε το στυλ της Αρ Νουβώ, συνεχίζοντας τη συνεργασία του με τον Τύπο. Εκεί γνώρισε μεγάλα ονόματα της σύγχρονης τέχνης, όπως τον Ματίς, τον Μπρακ, τον Λεζέ, τον Πικάσσο και τον Μοντιλιάνι. Μόνο όμως γύρω στο 1910 άρχισε να ζωγραφίζει συστηματικά, εισάγοντας σιγά σιγά το προσωπικό του ύφος. Έτσι δημιούργησε έναν ευαίσθητο και εμπνευσμένο κυβισμό, περισσότερο διανοητικό από τους προκατόχους του, στον οποίο δεσπόζει το χρώμα.


Ποτήρι μπύρας και τράπουλα (1913)


Βιολί και ταμπλώ ντάμας (1913)

Francois Flameng

Francois Flameng, The Chess Game, 1923

Ο ζωγράφος George Goodwin Kilburne

A game of chess

Ο George Goodwin Kilburne (1839-1924) ήταν Άγγλος ζωγράφος που ειδικευόταν σε εικόνες της καθημερινής ζωής, με έμφαση στη ζωή των ανώτερων κοινωνικά τάξεων. Η προτίμησή του ήταν στην απεικόνιση γυναικών ντυμένων με την τελευταία λέξη της μόδας της εκάστοτε εποχής και στην απεικόνιση πλούσια διακοσμημένων εσωτερικών σπιτιών.
Ανάμεσα στις γυναίκες που ζωγράφισε ήταν και η τελευταία αυτοκράτειρα των Γάλλων, η Ευγενία του Μοντίχο, χήρα του Ναπολέοντα του 3ου.


Piano practice


Waiting for the post

Σάμιουελ Μπόντεν: ένας πολυτάλαντος πρωταθλητής του 19ου αιώνα

Το 1853 στο Λονδίνο μια φιλική παρτίδα ανάμεσα στον Σούλντερ και τον πρωταθλητή Αγγλίας Μπόντεν είχε φτάσει στην παρακάτω θέση:

  
Ο Μπόντεν, που έπαιζε με τα Μαύρα, βρήκε εδώ το εξής ματ: 1.... Βxγ3+! 2. βxγ3 (υποχρεωτικό) Αα3 ματ. Από τότε το ματ που πραγματοποιείται με δύο Αξιωματικούς μετά από παρόμοια θυσία της Βασίλισσας φέρει το όνομά του.

Ο Σάμιουελ Μπόντεν (Samuel Boden, 1826-1882) ήταν ένας από τους καλύτερους παίχτες του κόσμου κατά τη δεκαετία του 1850. Το 1857 βγήκε δεύτερος στο ισχυρό τουρνουά του Μάντσεστερ πίσω από τον Λέβενταλ και την επόμενη χρονιά έπαιξε μια σειρά από φιλικές παρτίδες με τον ανίκητο Μόρφυ,  ο οποίος δήλωσε για τον Μπόντεν ότι ήταν ο ισχυρότερος Άγγλος παίχτης, καλύτερος και από τον διάσημο Στάουντον. Το 1861 βγήκε δεύτερος στο τουρνουά του Μπρίστολ πίσω από τον Πάουλσεν.

Ο ίδιος ήταν υπάλληλος στους σιδηροδρόμους. Από εκεί και πέρα σταδιοδρόμησε σε πολλούς άλλους τομείς. Το 1851 συνέγραψε ένα βιβλίο για το σκάκι που έγινε διάσημο, ενώ το 1858 ανέλαβε τη σκακιστική στήλη του περιοδικού The Field και την κράτησε μέχρι το 1872. Η σκακιστική αυτή στήλη συνεχίζεται ακόμα και σήμερα και είναι η παλαιότερη της χώρας.

Εκείνο όμως που ίσως δεν είναι ευρέως γνωστό είναι πως ο Μπόντεν ήταν ένας πολύ καλός κριτικός τέχνης του καιρού του καθώς και ερασιτέχνης ζωγράφος ο ίδιος, με προτίμηση στη ζωγραφική τοπίων της ιδιαίτερης πατρίδας του. Παρακάτω μπορούμε να δούμε τρεις από τους πίνακές του.

 

 

 

Μοντέρνα ζωγραφική και σκάκι

Sultanov Yuriy (1975-)

Το σκάκι έχει επηρεάσει πολύ την τέχνη και ιδιαίτερα την μοντέρνα ζωγραφική. Έχουμε κατά καιρούς παρουσιάσει από αυτό και άλλα ιστολόγια καλλιτέχνες που ανήκουν σε διαφορετικές αποχές, από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα. Βλέπουμε εδώ λίγους πίνακες ζωγραφισμένους από νεώτερους και λιγότερο γνωστούς καλλιτέχνες.


Jeffrey Batchelor (1960-)


Dmitri Zajtsev


Charlotte Mclaughlin (1984-)

Ο ζωγράφος Μαρσέλ Ντυσάν

Το μεγάλο γυαλί

Ο Γάλλος καλλιτέχνης Μαρσέλ Ντυσάν (1887-1968) θεωρείται μια από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές της μοντέρνας τέχνης. Αντισυμβατικός τόσο στη ζωή του όσο και στο έργο του, φίλος και εμπνευστής των καλλιτεχνών του κινήματος του Ντανταϊσμού, άσκησε τεράστια επίδραση στην τέχνη του 20ου αιώνα. Ήταν αυτός που εισήγαγε με συστηματικό τρόπο τη χρήση καθημερινών αντικειμένων στο έργο τέχνης, κάτι που πολλά χρόνια αργότερα θα άνοιγε το δρόμο σε κινήματα όπως η Ποπ Αρτ και η Οπ Αρτ.


Γυμνό που κατεβαίνει μια σκάλα

Ο Ντυσάν έπαιζε σκάκι από πολύ μικρός. Καταγόταν από μια οικογένεια με έφεση στις πνευματικές δραστηριότητες όπως το σκάκι, η ζωγραφική και τα μαθηματικά. Αναφέρεται μάλιστα πως ο Ντυσάν κατά τη διάρκεια των σπουδών του είχε κερδίσει και δύο μαθηματικά βραβεία.


Πορτραίτο σκακιστών (1911)

Το 1923 ο Ντυσάν άφησε για πάντα την τέχνη για να ασχοληθεί συστηματικά με το σκάκι. Δύο χρόνια αργότερα έπαιξε στους τελικούς του πρωταθλήματος Γαλλίας κερδίζοντας μια καλή θέση και μαζί με αυτήν τον τίτλο του μαιτρ, και από το 1928 ως το 1933 αντιπροσώπευσε την Γαλλία σε σκακιστικές Ολυμπιάδες.



Η παρακάτω παρτίδα είναι από την Ολυμπιάδα του 1933. Ο Ντυσάν παίζει με τα Μαύρα κι αντίπαλός του είναι ο πρωταθλητής Τσεχίας Κάρελ Οποτσένσκι.

Οποτσένσκι-Ντυσάν, Φόλκστοουν, Αγγλία, Ολυμπιάδα 1933
1. γ4 Ιζ6 2. Ιγ3 ε6 3. ε4 δ5 4. ε5 δ4 5. εχζ6 δχγ3 6. βχγ3 Βχζ6 7. δ4 γ5 8. Ιζ3 θ6 9. Αδ3 γχδ4 10. γχδ4 Αβ4+ 11. Αδ2 Αχδ2+ 12. Βχδ2 Ιγ6 13. Βε3 0-0 14. Αε4 Πδ8 15. Αχγ6 βχγ6 16. 0-0 Αα6 17. Πζγ1 γ5 18. δχγ5 Αχγ4 19. Ιε5 Αδ5 20. γ6 Πδγ8 21. γ7 Βε7 22. Βγ3 α6 23. Πγ2 Αε4 24. Βγ5 Βη5 25. ζ4 Βζ5 26. Πγ3 ζ6 27. Ιδ7 Βχγ5+ 28. Πχγ5 Πα7 29. Παγ1 Πβ7 30. α4 α5 31. Π5γ3 Αδ5 32. Ιβ8 Ρζ7 33. Ιγ6 Αχγ6 34. Πχγ6 Ρε7 35. Πε1 Πβχγ7 36. Πεχε6+ Ρζ7 37. Πχγ7+ και εδώ οι δύο παίχτες συμφώνησαν στην ισοπαλία.

Ο Ισπανός ζωγράφος Λουίς Χάκομπο Άλβαρεθ Ροδρίγεθ

Σαχ ματ (1975)

Το παρασκευαστήριο φαρμάκων που υπήρχε στο φαρμακείο του πατέρα του ήταν το πρώτο «εργαστήρι» του Ισπανού ζωγράφου Λουίς Χάκομπο Άλβαρεθ Ροδρίγεθ (Luis Jacobo Álvarez Rodríguez, 1930-1997) από το Βίγο της Γαλικίας. Εκεί ο έφηβος Λουίς άρχισε να φτιάχνει τα πρώτα του έργα, κάτω από την καθοδήγηση της μητέρας του και του παππού του, που ήταν κι οι δυο ερασιτέχνες ζωγράφοι. Ήταν μεγάλες ελαιογραφίες με θρησκευτικά θέματα. Στα μετέπειτα χρόνια όμως η θεματογραφία του θα γινόταν πολύ πιο πλατιά.

Ο Λουίς μόλις τελείωσε το σχολείο του σπούδασε Φιλοσοφία και μόνο το 1957 θα αφιερωνόταν ολοκληρωτικά στη ζωγραφική. Αν και έκανε κάποια ταξίδια για σπουδές στη Μαδρίτη, το Παρίσι και τη Ρώμη, ποτέ δεν άφησε την αγαπημένη του Γαλικία, στην οποία υπήρξε φημισμένος και ακούραστος δάσκαλος της τέχνης του.

Οι πίνακές του έχουν να κάνουν κυρίως με τον τόπο του, τη Γαλικία: τοπία, γέφυρες, ποτάμια, οι δρόμοι του Βίγο, λιμάνια, χαρακτηριστικοί τύποι της εποχής, αλλά και πολύχρωμες νεκρές φύσεις, συνθέτουν ένα έργο απόλυτα αυθεντικό και φτιαγμένο με αγάπη.


Η πλατεία Princesa (1978)


Ο μύλος της Chapela (1970)


Η γέφυρα της Ramallosa (1976)

Ο ζωγράφος Ονορέ Ντωμιέ

Οι σκακιστές (1863-1867)

Ένας μεγάλος σχολιαστής της κοινωνικής και πολιτικής ζωής της Γαλλίας του 19ου αιώνα. Κάπως έτσι θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ο σημαντικός Γάλλος ρεαλιστής ζωγράφος, χαράκτης, σκιτσογράφος και γλύπτης Ονορέ Ντωμιέ (Honoré Daumier, 1808-1879).

Γεννημένος στη Μασσαλία, ο Ντωμιέ γρήγορα έδειξε τις καλλιτεχνικές του ευαισθησίες ξεκινώντας με ξυλογραφίες και εικονογραφήσεις σε διαφημιστικές αφίσες, για να περάσει στη λιθογραφία λίγο αργότερα, στο χιουμοριστικό σκίτσο το 1830 και στην καθαυτό ζωγραφική το 1848, τέχνη που τελικά τον κέρδισε ολοκληρωτικά.

Με το σκίτσο του ο Ντωμιέ εξασκούσε καυστική σάτιρα στα πολιτικά και κοινωνικά ήθη της εποχής του, φτάνοντας να γελοιοποιήσει τον βασιλιά Λουδοβίκο Φίλιππο τον Α' παρουσιάζοντάς τον ως Γαργαντούα, γεγονός που του στοίχισε έξι μήνες φυλάκιση.
Η ζωγραφική του είναι μια σύνθεση επηρεασμών πολλών σχολών, πάντα όμως μέσα στα πλαίσια του ρεαλισμού. Καλλιτέχνες και κινήματα που άσκησαν επιρροή στο ύφος του ήταν ο Ντελακρουά, ο Κορώ, ο Ρουσσώ, ο Μιλέ, ο Φραγκονάρ και οι ιμπρεσιονιστές.


Το βάρος (1853-1855)


Η εξέγερση (περ. 1860)

Μαν Ρέϋ - Μια μεγάλη μορφή της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας

Μαν Ρέϋ 1946

Ο Αμερικανός Μαν Ρέϋ (Man Ray, 1890-1976) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους φωτογράφους του 20ου αιώνα, με πολλές καινοτομίες στα διάφορα μέσα καλλιτεχνικής έκφρασης της εποχής του.

Ξεκίνησε την καριέρα του ως ζωγράφος και, επηρεασμένος από τα καλλιτεχνικό κίνημα του ντανταϊσμού, συγκρότησε το 1915 μαζί με τον Μαρσέλ Ντυσάν την ντανταϊστική ομάδα της Νέας Υόρκης. Οι δυο καλλιτέχνες πειραματίστηκαν έντονα με ένα είδος εικαστικής έκφρασης που επρόκειτο να παίξει σημαντικό ρόλο στα καλλιτεχνικά δρώμενα της εποχής: τα λεγόμενα ready-mades, δηλαδή αντικείμενα που χαρακτηρίζονταν ως έργα τέχνης, ενώ ο σκοπός τους αρχικά ήταν απλά εμπορικός.


Κολάζ με ready-mades

Το 1921 τον βρίσκουμε στο Παρίσι, όπου συνδέθηκε με τους σουρεαλιστές. Τότε μεταπηδάει στη φωτογραφία, δημιουργώντας ένα νέο είδος φωτογραφικής τεχνικής: σε πολλές φωτογραφίες, αντί να τις τραβήξει με φωτογραφική μηχανή, τοποθετούσε πάνω στο φωτογραφικό χαρτί τα αντικείμενά του, τα εξέθετε στο φως και μετά τα εμφάνιζε. Αυτή την τεχνική την ονόμασε ο ίδιος ρεϋγραφία (raygraph).

Γι' αυτόν η φωτογραφία ήταν μια πνευματική διαδικασία, κάποιες φορές ένα παιχνίδι ή ένας γρίφος, κι όχι μόνο για τους άλλους αλλά και για τον ίδιο του τον εαυτό. Οι φωτογραφίες του είναι καθαρές, με φιγούρες και φόρμες που έχουν τέλεια περιγράμματα, σα να έχουν κοπεί με ένα κοφτερό μαχαίρι.

Όπως γίνεται φανερό από τις φωτογραφίες που δημοσιεύουμε, ο καλλιτέχνης ήταν και μεγάλος φίλος του σκακιού. Πάρα πολλά έργα του έχουν σαν θέμα το σκάκι, ενώ υπάρχουν και πολλά στιγμιότυπα που τον δείχνουν να παίζει.


Ο Μαρσέλ Ντυσάν παίζει με τον Μαν Ρέϋ (1924)


Μαρσέλ Ντυσάν και Μαν Ρέϋ


Φωτογραφία του Αλιέχιν