Αρχές του 16ου αιώνα: το ιστορικό βιβλίο του Νταμιάνο

Το 16ο αιώνα το σκάκι με τους σημερινούς κανόνες έκανε τα πρώτα του βήματα. Το 1575 ήταν μάλιστα μια χρονιά σταθμός για την ιστορία του παιχνιδιού γιατί τότε έγινε το πρώτο μεγάλο διεθνές τουρνουά. Ήταν στην Ισπανία, στην αυλή του βασιλιά Φιλίππου του Β'.

Την εποχή εκείνη η Ιταλία και η Ισπανία ήταν οι μεγαλύτερες σκακιστικές δυνάμεις της Ευρώπης. Επόμενο είναι λοιπόν τα βιβλία που έχουμε από εκείνα τα χρόνια να είναι γραμμένα σε αυτές τις δύο γλώσσες. Ένα διάσημο βιβλίο είναι το βιβλίο του Πορτογάλου Pedro Damiano. Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1512, ήταν δίγλωσσο (ιταλικά και ισπανικά) και είχε τόση επιτυχία ώστε τα επόμενα 50 περίπου χρόνια να γνωρίσει πολλές καινούριες εκδόσεις καθώς και μεταφράσεις σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες.

Μέσα σε αυτό το βιβλίο συναντούμε χρήσιμες συμβουλές για τους σκακιστές, μερικές από τις οποίες έχουν αξία ακόμα και σήμερα, σχεδόν 500 χρόνια μετά, π. χ. «όταν έχεις μια καλή κίνηση ψάξε να δεις μήπως υπάρχει καμιά ακόμα καλύτερη».

Παρακάτω υπάρχει μια φωτογραφία του βιβλίου.

Παρουσιάζουμε εδώ δύο από τα προβλήματα που περιέχονται σε αυτό.


Στο πρώτο πρόβλημα -ένα τυπικό ματ Νταμιάνο (!)- τα Λευκά κάνουν ματ σε 3 κινήσεις.


Εδώ έχουμε μια μανούβρα γνωστή σε όλους τους κάπως ισχυρούς παίχτες. Λείπει από το διάγραμμα ο λευκός βασιλιάς, όμως δεν είναι καθόλου απαραίτητος για αυτό που θέλει να παρουσιάσει ο συγγραφέας. Παίζουν τα Λευκά και κάνουν ματ σε 5 κινήσεις.

Φωτοκουίζ

Η φωτογραφία είναι από την 4η σκακιστική Ολυμπιάδα, που έγινε στην Πράγα το 1931, και παρουσιάζει την εθνική ομάδα της Γαλλίας. Ανάμεσά τους υπάρχουν δύο πασίγνωστες προσωπικότητες, ο ένας κορυφαίος των κορυφαίων στο σκάκι κι ο άλλος μεγάλη καλλιτεχνική προσωπικότητα αλλά, παράλληλα, και πολύ καλός σκακιστής.

Ποιοι είναι;

Ελληνικά σκακιστικά περιοδικά

Ήθελα από μέρες να βάλω αυτή την ανάρτηση, με αφορμή την τεράστια επιτυχία της εθνικής ομάδας σκακιού για παιδιά μέχρι 16 ετών, που κατέκτησε πρόσφατα την 3η θέση στην Ολυμπιάδα. Ο σκοπός μου ήταν να δείξω πώς ενημερωνόμασταν για τα σκακιστικά τεκταινόμενα και πώς μελετούσαμε κάποτε, καθώς και πώς μελετούσαν οι πριν από εμάς, χωρίς τις ευκολίες που παρέχει σήμερα το ίντερνετ, τα σκακιστικά προγράμματα, οι βάσεις δεδομένων, κτλ. Αλλά δεν την έβαλα αμέσως γιατί δύο από τα περιοδικά που διαθέτω αντιστάθηκαν σθεναρά στην προσπάθειά μου να ανακαλύψω στο χάος των βιβλιοθηκών μου πού κρύβεται το τεύχος 1 🙂

Πρέπει να τονίσω -και το έχω πει πολλές φορές- ότι η ελληνική σκακιστική βιβλιογραφία είναι υψηλότατου επιπέδου. Και τα περιοδικά δεν αποτελούν εξαίρεση.

Μακάρι να υπήρχε και σήμερα κάποιο όμως... Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια, καμία σοβαρή εκδοτική προσπάθεια δεν έχει γίνει, σε αντίθεση με άλλες χώρες στις οποίες το έντυπο σκακιστικό υλικό εξακολουθεί να χρησιμοποιείται και να εκδίδεται ανελλιπώς για δεκαετίες.

***Να σημειώσω ότι το "Σκάκι" του Ανδρέα Ζορμπά (το παλαιότερο ελληνικό σκακιστικό περιοδικό, που κυκλοφόρησε το 1946) το έχω μόνο σε φωτοτυπία, από τεύχος που μου είχε δανείσει ο αείμνηστος μαιτρ Αρίστος Οθωναίος.

      Ηλίας Οικονομόπουλος

Μια σημαντική έκδοση: «Σκακιστικές Ολυμπιάδες στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και μετά (1950-2000)» των Λουκά Ζαχείλα και Κοσμά Κέφαλου

Για τους φίλους του σκακιού, αλλά επίσης και για το ευρύ κοινό, ένα θαυμάσιο βιβλίο στο οποίο παρουσιάζεται η ιστορία της κορυφαίας διοργάνωσης του πνευματικού αυτού αθλήματος, οι σκακιστικές Ολυμπιάδες.

Συγγραφείς: Λουκάς Ζαχείλας & Κοσμάς Κέφαλος
Τίτλος πρωτοτύπου: Σκακιστικές Ολυμπιάδες στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και μετά (1950-2000)
Είδος έργου: Ιστορία του σκακιού
Εκδόσεις: Σοφία
Έτος έκδοσης: 2021

Οι σκακιστικές Ολυμπιάδες είναι ο πιο περίοπτος διεθνής ομαδικός θεσμός στο άθλημα του σκακιού, στους άνδρες και τις γυναίκες. Σκακιστές και σκακίστριες από όλο τον κόσμο συγκεντρώνονται κάθε δυο χρόνια και συγκρούονται σε ευγενικές μάχες που προάγουν το πνεύμα της άμιλλας και του ειρηνικού, πνευματικού συναγωνισμού, που καλλιεργεί το σκάκι.

Στο παρόν βιβλίο, οι Λουκάς Ζαχείλας και Κοσμάς Κέφαλος παρουσιάζουν την ιστορία του θεσμού των σκακιστικών Ολυμπιάδων. Μετά από μια συνοπτική αναφορά στις προπολεμικές Ολυμπιάδες, εστιάζουν στις διοργανώσεις της περιόδου 1950-2000. Είναι μια περίοπτη περίοδος στη σύγχρονη σκακιστική ιστορία η οποία σημαδεύτηκε σε μεγάλο βαθμό από την κυριαρχία της Σοβιετικής Ένωσης. Ήταν όμως και η κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, που δεν περιοριζόταν στα οπλικά συστήματα και το διάστημα, αλλά επεκτεινόταν και στο κορυφαίο πνευματικό άθλημα, το σκάκι. Παρότι ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε το 1991, στο βιβλίο καλύπτεται η περίοδος μέχρι το 2000, όπου στα σκακιστικό δρώμενα είχαμε μεγάλες αλλαγές λόγω της διάλυσης της ΕΣΣΔ.

Ο αναγνώστης θα βρει ξεχωριστά κεφάλαια για καθεμιά από αυτές τις διοργανώσεις, ανδρών και γυναικών. Μεγάλοι σκακιστές, ιστορικές αναμετρήσεις, διάσημες παρτίδες και ανέκδοτα από τα παρασκήνια των αγώνων, διανθίζονται στις σελίδες του βιβλίου. Και μαζί τους ιστορικές προσωπικότητες που αγάπησαν το σκάκι, όπως ο Τίτο, ο Φιντέλ και ο Τσε. Ταυτόχρονα, γίνεται εκτενής αναφορά στην πορεία των ελληνικών εθνικών ομάδων, η οποία απεικονίζει στο διάβα του χρόνου την ανοδική πορεία του ελληνικού σκακιού. Το βιβλίο περιλαμβάνει ακόμη εκτενείς βιογραφίες και συνεντεύξεις ξένων και Ελλήνων σκακιστών, όντας προσιτό όχι μόνο σε σκακιστές αλλά και στο ευρύ κοινό.

      (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Νέα κυκλοφορία - «Το τετράγωνο έξω από τη σκακιέρα» του Χρήστου Νάτση

Συγγραφέας: Χρήστος Νάτσης
Τίτλος πρωτοτύπου: Το τετράγωνο έξω από τη σκακιέρα. Στιγμιότυπα από την πολιτισμική ιστορία του σκακιού
Είδος έργου: Σκάκι: ιστορία και πολιτισμική επιρροή
ISBN: 9189603538149
Εκδόσεις: Δόμος
Έτος έκδοσης: 2023

Το Τετράγωνο έξω από τη σκακιέρα είναι μια απόπειρα να περιγραφούν όψεις του σκακιού που ξεφεύγουν από τα στενά σκακιστικά όρια, την ανάλυση θέσεων, τα διαγράμματα κτλ. Ο συγγραφέας αποπειράται να αντιμετωπίσει το σκάκι και τη σκακιστική πρακτική ως πολιτισμικά προϊόντα και να αναδείξει τον εκάστοτε πολιτικό, κοινωνικό και ιδεολογικό περίγυρο που τα επηρεάζει. Δεν συνιστά μια απόπειρα συστηματικής ιστοριογράφησης, αλλά μια δειγματολήπτη περιγραφή σημαντικών στιγμών, αναμετρήσεων, σκακιστικών ιδεών, που ενσωματώνονται στη γενική ιστορία ως αυτόνομες στιγμές, αλλά ταυτόχρονα αλληλοεπιδρούν ουσιαστικά μ’ αυτές. Μικρο- και μακρο- κλίμακα, προσωπικό και πολιτικό, εναλλάσσονται για να δημιουργήσουν εντέλει ένα καλειδοσκόπιο όπου ο αναγνώστης προσεγγίζει το παιχνίδι όχι με ακαδημαϊκό και διδακτικό τρόπο, αλλά ως ζώσα εμπειρία.

Τα δέκα εννέα κείμενα του τόμου, δημοσιευμένα ως άρθρα στο kosmodromio.gr, καλύπτουν διαφορετικές θεματικές που μπορούν να κατηγοριοποιηθούν γύρω από τρεις άξονες. Ο πρώτος αφορά την εξέταση συγκεκριμένων σκακιστικών γεγονότων υπό την ιστορική τους πρόσδεση, με πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις. Για παράδειγμα, στο κείμενο «Σκάκι, γιόγκι, γιαουρτάκια και KGB» εξετάζεται το περίφημο ματς Καρπόβ-Κορτσνόι για το παγκόσμιο πρωτάθλημα το 1978 στο γενικότερο πλαίσιο της αναμέτρησης του σοβιετικού κατεστημένου με τον αντιφρονούντα Κορτσνόι, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τις ψυχολογικές εντάσεις που απορρέουν από αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο. Ο δεύτερος άξονας αφορά τις προσωπογραφίες μεμονωμένων σκακιστών, όχι ως μια στεγνή εργοβιογραφική ανάλυση, αλλά ενταγμένες στο εκάστοτε διανοητικό Zeitgeist. Έτσι στο κείμενο «Γκιούλα Μπρέγιερ: Ένας εύθραυστος εικονοκλάστης σε χαλεπούς καιρούς», μέσα από την περίπτωση του Ούγγρου σκακιστή αναδεικνύεται όλο το εικονοκλαστικό κίνημα των Υπερμοντέρνων, αλλά και το ιδιαίτερο κεντροευρωπαϊκό πολιτισμικό περιβάλλον των αρχών του 20ου αιώνα. Ο τρίτος άξονας αφορά την εξέταση των σκακιστικών ιδεών ως αυτόνομου πεδίου διανοητικής παραγωγής, που δεν έχουν μόνο τεχνικό χαρακτήρα αλλά απηχούν κοσμοθεωρίες και ευρύτερες διανοητικές εξελίξεις. Για παράδειγμα, στο κείμενο «Τσελιάμπινσκ, Σβέσνικοβ ή Β33;», μέσα από την παρουσίαση της ιστορίας της βαριάντας αναδεικνύεται η εξέλιξη του τρόπου κατηγοριοποίησης των σκακιστικών ανοιγμάτων, όπως και η τεράστια σημασία της εμφάνισης του περιοδικού Informator.

Βασική διάσταση των κειμένων είναι το χιούμορ. Ο συγγραφέας επιλέγει να εξετάζει το εκάστοτε θέμα με μια έκκεντρη οπτική που αποσταθεροποιεί τη γενικευμένη εικόνα του σκακιού ως μιας στεγνής διανοητικής δραστηριότητας. Κι αυτό γιατί –όπως εξηγεί στην εισαγωγή του– τα κείμενα του βιβλίου «δεν απευθύνονται σε σκακιστές, αλλά φιλοδοξούν να μεταδώσουν την ομορφιά του παιχνιδιού και σε αυτούς που δεν έχουν κινήσει κανένα κομμάτι στη ζωή τους».

Βιβλίο - «Σκάκι: μια περιπέτεια σε 64 τετράγωνα» της Αλίκης Σπυροπούλου

Συγγραφέας: Αλίκη Σπυροπούλου
Τίτλος πρωτοτύπου: Σκάκι: μια περιπέτεια σε 64 τετράγωνα (για παιδιά μέχρι 95 ετών)
Είδος έργου: Θεωρία του σκακιού
ISBN: 9789600448825
Επιμέλεια: Αλίκη Σπυροπούλου
Εκδόσεις: Κέδρος
Έτος έκδοσης: 2017

Το σκάκι, εκτός από παιχνίδι, είναι μια περιπέτεια σε 64 τετράγωνα!

Στο βιβλίο επιχειρείται μια πρωτότυπη προσπάθεια να γίνει διάλογος με κάθε παιδί που θέλει να μάθει πώς παίζεται το σκάκι.

Απευθύνεται κυρίως σε παιδιά, αλλά είναι κατάλληλο και για όποιον ενήλικα ενδιαφέρεται να μάθει σκάκι.

Φιλοδοξία της συγγραφέως είναι να γίνει εύκολα κατανοητό το παιχνίδι μέσα από μια διαδικασία άνετη, ευχάριστη και διασκεδαστική.

      (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

Η ΣΚΑΚΙΕΡΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΕΔΙΟ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ
Γνωριμία με τη σκακιέρα
Γνωριμία με τα κομμάτια
Τα αποτελέσματα του αγώνα

ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΚΙΝΟΥΝΤΑΙ!
Πώς κινούνται τα κομμάτια;
Πώς απειλούν τα κομμάτια;
Τι γίνεται όταν κόβω ένα κομμάτι;

ΑΛΛΑΖΟΝΤΑΣ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΙΣΗΣ ΑΞΙΑΣ
Αλλάζουμε κομμάτια;
Πώς προστατεύω τα κομμάτια μου;

Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ!
Το σαχ
Το ματ
Το πατ

ΤΙ ΑΛΛΟ ΚΑΝΟΥΝ ΤΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑ;
Τα κομμάτια απειλούν να κερδίσουν
Τα κομμάτια κερδίζουν με διπλή απειλή
Τα κομμάτια κερδίζουν τη "διαφορά"
Τα κομμάτια "καρφώνουν"

ΟΙ ΜΑΓΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΙΟΝΙΟΥ
Το ροκέ
Το πιόνι μεταμορφώνεται σε βασίλισσα
Η κίνηση αν πασάν

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΤΟ ΣΚΑΚΙ;
Το σχέδιο στο άνοιγμα
Το σχέδιο στο μέσο
Το σχέδιο στο φινάλε

ΜΑΘΑΙΝΩ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΤΙΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ
Πώς συμβολίζονται τα κομμάτια στη σκακιστική γραφή
Πώς συμβολίζονται το ροκέ, το σαχ, το ματ
Πώς συμβολίζεται το αποτέλεσμα του αγώνα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ
Ματ σε 1 κίνηση
Διπλή απειλή
Ματ σε 2 κινήσεις
Λύσεις ερωτήσεων, παιχνιδιών και ασκήσεων

Όταν το σκάκι γίνεται τέχνη

Από την παρτίδα Levitsky-Marshall, Βρότσλαβ, Πολωνία 1912

Αν θέλουμε να παραλληλίσουμε το σκάκι με την τέχνη, παρτίδες όπως η παραπάνω μάς δίνουν μια καλή αφορμή. Διότι κινήσεις σαν το 1...Βη3!! που έπαιξε εδώ ο Φρανκ Μάρσαλ με τα μαύρα -μετά από την οποία ο αντίπαλός του εγκατέλειψε αμέσως- έχουν κάτι από τέχνη.

Φωτοκουίζ

Δύο δημοφιλείς στην εποχή τους καλλιτέχνες εικονίζονται σε αυτή τη φωτογραφία: μία ηθοποιός κι ένας τραγουδιστής. Ποιοι είναι;

Βιβλίο - «Η τέχνη της επίθεσης στο σκάκι» του Βλαντιμίρ Βούκοβιτς

Για τους φίλους του σκακιού, αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα βιβλία που έχουν γραφτεί στην ιστορία του παιχνιδιού.

Συγγραφέας: Vladimir Vuković
Τίτλος πρωτοτύπου: The Art of Attack in Chess
Είδος έργου: Σκακιστική θεωρία
1η έκδοση στην αγγλική γλώσσα: Oxford, Λονδίνο 1963
Ελληνικός τίτλος: Η τέχνη της επίθεσης στο σκάκι
Μετάφραση: Παναγιώτης Δρεπανιώτης
Εκδόσεις: Κλειδάριθμος
Έτος έκδοσης: 2006

Ένα από τα καλύτερα βιβλία για το σκάκι που έχουν γραφτεί ποτέ, σχολιασμένο από τον γκρανμέτρ John Nunn με την ευκαιρία της πρώτης έκδοσης του βιβλίου σε αγγλική αλγεβρική σημειογραφία. Χωρίς εμβάθυνση στην τέχνη της επίθεσης δεν είναι δυνατή η πρόοδος στο σκάκι. Η επίθεση είναι ένα βασικό συστατικό της σκακιστικής παρτίδας. Αν δεν καλλιεργηθεί η τέχνη της επίθεσης, αν δεν αξιοποιηθούν οι ευκαιρίες για μια πραγματικά αξιόλογη επίθεση, πώς είναι δυνατόν να κερδίσει κανείς μια παρτίδα όπου αντιμέτωπες είναι η τεχνική του ενός με την τεχνική του άλλου;

Στην αναθεωρημένη έκδοση αυτού του κλασικού βιβλίου, ο συγγραφέας παρουσιάζει από τις πιο απλές αρχές μέχρι τις πιο σύνθετες μορφές επίθεσης εναντίον του βασιλιά. Πρόκειται για μια διαχρονική και εξαιρετικά αναλυτική μελέτη όλων των μεθόδων επίθεσης εναντίον του βασιλιά.

Στα κεφάλαιά του θα βρείτε θέματα όπως:

- Επίθεση στο βασιλιά πριν κάνει ροκέ
- Επίθεση στο βασιλιά που έχασε το δικαίωμα του ροκέ
- Το ροκέ και η επίθεση στο ροκέ
- Εικόνες ματ
- Εστιακά σημεία
- Η κλασική θυσία του αξιωματικού
- Οριζόντιες, κάθετες, και διαγώνιες στην επίθεση κατά του ροκέ
- Κομμάτια και πιόνια στην επίθεση κατά του ροκέ
- Επίθεση στο φιανκέτο και στο μεγάλο ροκέ
- Η άμυνα στην επίθεση κατά του ροκέ
- Οι φάσεις της επίθεσης κατά του ροκέ
- Η επίθεση κατά του βασιλιά ως μέρος της παρτίδας

Με τη βοήθεια παραδειγμάτων, ο Vukovic σχολιάζει μερικές από τις πιο σπουδαίες παρτίδες που έχουν παιχτεί στην ιστορία του σκακιού και συχνά αποκαλύπτει λάθη που καταρρίπτουν τις προηγούμενα αποδεκτές εκτιμήσεις. Αν θέλετε να μάθετε πώς να επιτίθεστε με επιτυχία, διαβάστε αυτό το βιβλίο!

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.protoporia.gr/

Βιβλίο - «Το σχέδιο στο σύγχρονο σκάκι» του Στράτου Γρίβα

Συγγραφέας: Στράτος Γρίβας
Τίτλος πρωτοτύπου: Modern Chess Planning
Είδος έργου: Θεωρία του σκακιού
1η έκδοση στην αγγλική γλώσσα: Gambit Publications, 2007
Ελληνικός τίτλος: Το σχέδιο στο σύγχρονο σκάκι
Μετάφραση: Παναγιώτης Δρεπανιώτης
Εκδόσεις: Κλειδάριθμος
Έτος έκδοσης: 2007

Με το βιβλίο Tο σχέδιο στο σύγχρονο σκάκι, που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα παράλληλα με την πρώτη αγγλική έκδοση, Modern Chess Planning, ο συγγραφέας του, γκρανμέτρ Στράτος Γρίβας, προσφέρει άλλο ένα σημαντικό εργαλείο προπόνησης για σκακιστές αρχικού και μέσου επιπέδου. Το βιβλίο παρέχει πολύτιμη προπονητική υποστήριξη σε ένα ευαίσθητο θέμα, την επιλογή του καλύτερου από τα διαθέσιμα σχέδια μάχης. Ο συγγραφέας αναλύει την κρίσιμη θέση σε 75 παρτίδες, βοηθώντας τον αναγνώστη να κατανοήσει τα κρυφά μυστικά των παρτίδων αυτών και του προτείνει να διαλέξει ένα από τρία εναλλακτικά σχέδια για να συνεχίσει. Πρόκειται για ένα βιβλίο που θα αποδειχθεί απαραίτητο στη βιβλιοθήκη κάθε νέου και ανερχόμενου σκακιστή, αλλά και κάθε προπονητή ή εκπαιδευτή.

Βρείτε το βιβλίο (ενδεικτικά): https://www.politeianet.gr/

Η μικρότερη δύναμη

Αν είχατε την παρακάτω θέση, τι θα παίζατε με τα Λευκά; Φυσικά 1. η8=Β, σωστά; Η κίνηση αυτή κερδίζει γρήγορα. Κι όμως, αν δεν κάνετε προαγωγή σε Βασίλισσα κερδίζετε γρηγορότερα! Λοιπόν;

Η ιδέα της υποπροαγωγής σε ένα πρόβλημα του Pauly.

Wolfgang Pauly, Deutsche Schachzeitung, 1905
Τα Λευκά κάνουν ματ σε 3 κινήσεις

Ο ζωγράφος Béla Kontuly

Νεκρή φύση με σκακιέρα και άγαλμα

Διάσημος για τις τοιχογραφίες του με θρησκευτικά θέματα, αλλά και για τις προσωπογραφίες και τις νεκρές φύσεις του, μια από τις οποίες βλέπουμε εδώ, ο Ούγγρος ζωγράφος Μπέλα Κόντουλι (Béla Kontuly, 1904-1983) δεν ακολούθησε τις καλλιτεχνικές ευρωπαϊκές πρωτοπορίες στην τέχνη, με τις οποίες εντούτοις ήρθε σε επαφή κατά τη διάρκεια των σπουδών του στην Πράγα κατά τα τέλη της δεκαετίας του '20, όπως και στην Ιταλία στις αρχές της δεκαετίας του '30.


Η αλληγορία της μουσικής

Άντολφ Άντερσσεν

Ο Άντολφ Άντερσσεν (Adolf Anderssen, 1818-1879) ήταν μια θρυλική μορφή στην ιστορία του σκακιού. Υπήρξε ίσως ο κορυφαίος συνδυαστικός παίχτης του 19ου αιώνα και θεωρείται ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της «ρομαντικής σχολής» του σκακιού, δηλαδή των παιχτών εκείνων που έπαιζαν φανταχτερό παιχνίδι, με πολλές θυσίες που (αν έπιαναν!) συνοδεύονταν από ακατανίκητη επίθεση εναντίον του αντίπαλου Βασιλιά.

Γεννήθηκε στην Μπρατισλάβα το 1818 και ήταν γερμανικής καταγωγής. Σπούδασε μαθηματικά και από το 1847 δίδασκε σε ένα γυμνάσιο της πόλης του. Οι σύγχρονοί του τον περιέγραφαν ως έναν ψηλό και καλοξυρισμένο άντρα, με ευχάριστη προσωπικότητα, πάντα φιλικό, τίμιο και ευγενικό, και κάπως ντροπαλό. Δεν είχε εχθρούς και όλοι τον ήθελαν στην παρέα τους. Έπαιζε σκάκι με κάθε ευκαιρία και, αν και ήταν ένας από τους καλύτερους δύο-τρεις παίχτες του κόσμου, δεν δίσταζε να παίζει με αντιπάλους κάθε δυναμικότητας και να δίνει τη συμβουλή του όποτε του την ζητούσαν. Η ήττα ακόμη και από κατώτερους παίχτες δεν έδειχνε να τον στενοχωρεί και δεν αναζητούσε δικαιολογίες γι’ αυτήν. Ήταν αυτό που θα λέγαμε σήμερα «αντιστάρ».

Παρά την συνεσταλμένη του φύση, όμως, στη σκακιέρα επάνω μεταμορφωνόταν. Οι συνδυασμοί και οι θυσίες του έχουν αφήσει εποχή. Ήταν τολμηρός και είχε ιδιοφυείς ιδέες, αν και δεν ήταν τόσο καλός στη στρατηγική, τουλάχιστον στην αρχή της καριέρας του, πράγμα που του κόστισε αρκετές ήττες.

Το 1851 έγινε στο Λονδίνο το πρώτο μεγάλο σκακιστικό τουρνουά όλων των εποχών. Κανείς δεν φανταζόταν τότε ότι ο νεαρός μαθηματικός από την Μπρατισλάβα θα είχε πιθανότητες να κερδίσει τα μεγαθήρια που έπαιρναν μέρος. Και όμως, ο Άντερσσεν κέρδισε πειστικά όλους τους αντιπάλους του και πήρε πανάξια την πρώτη θέση.

Μετά από αυτό επέστρεψε στα καθήκοντά του στο γυμνάσιο και περιορίστηκε μόνο σε φιλικές παρτίδες για πολλά χρόνια. Όμως το 1858 επισκέφθηκε την Ευρώπη ο μεγάλος Αμερικανός πρωταθλητής Πωλ Μόρφυ. Αφού κέρδισε όλους όσους αναμετρήθηκαν μαζί του, εξέφρασε την επιθυμία να συναντήσει τον Άντερσσεν. Ο Άντερσσεν ποτέ δεν έλεγε όχι. Στην περίοδο των σχολικών διακοπών κανονίστηκε το ματς στο Παρίσι. Ο Άντερσσεν έπαιξε όσο καλύτερα μπορούσε, αλλά τελικά έχασε. Αντί να προσπαθήσει να βρει δικαιολογίες για την ήττα του, είπε απλά ότι ο Μόρφυ ήταν καλύτερος και δεν έπεφτε στις παγίδες που του έστηνε.

Μετά όμως από αυτήν την ήττα πήρε το σκάκι ακόμα πιο σοβαρά. Ενώ μέχρι τότε ήταν ένας σπουδαίος επιθετικός παίχτης, που όμως δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία στην άμυνα, άρχισε στα 40 του χρόνια να μελετάει τη στρατηγική του παιχνιδιού και πολύ γρήγορα βελτιώθηκε σημαντικά. Το 1862 έγινε στο Λονδίνο άλλο ένα πολύ σπουδαίο τουρνουά και ο Άντερσσεν ήταν πάλι πρώτος, δείχνοντας μάλιστα μια διαφορετική, βαθύτερη ποιότητα στο παιχνίδι του. Εκείνη την εποχή θεωρήθηκε ότι ήταν ο καλύτερος παίχτης του κόσμου (μια και ο Μόρφυ είχε πια εγκαταλείψει το σκάκι). Όμως ποτέ δεν άφησε τα εκπαιδευτικά του καθήκοντα. Την ίδια χρονιά τού προσφέρθηκε μια ανώτερη θέση ως καθηγητής μαθηματικών και γερμανικής γλώσσας, την οποία δέχτηκε με προθυμία, και το 1865 έγινε διδάκτορας Φιλοσοφίας και Τεχνών στο Πανεπιστήμιο.

Το 1870 έγινε στο Μπάντεν-Μπάντεν το μεγαλύτερο τουρνουά μέχρι την εποχή εκείνη. Έπαιζαν όλοι ανεξαιρέτως οι κορυφαίοι παίχτες. Ο Άντερσσεν σε ηλικία 52 ετών ξαναβγήκε πρώτος, πετυχαίνοντας το καλύτερο αποτέλεσμα της καριέρας του.

Συνέχισε να βρίσκεται ανάμεσα στους πρώτους πέντε καλύτερους παίχτες του κόσμου, αλλά και να διδάσκει, μέχρι το θάνατό του το 1879.

Ο συνδυασμός που ακολουθεί είναι από την παρτίδα του εναντίον του Ντυφρέν, που παίχτηκε στο Βερολίνο το 1852. Αυτή η παρτίδα είναι από τις πιο διάσημες. Έχει μάλιστα αποκτήσει και όνομα! Λέγεται «αειθαλής» ή «πάντα ανθισμένη». Αυτοί που την ονόμασαν έτσι θέλησαν να τονίσουν την ομορφιά της, την αιωνιότητά της. Ο συνδυασμός του Άντερσσεν είναι τόσο ωραίος και εντυπωσιακός, που αφήνει ανεξίτηλη εντύπωση στο μυαλό μας.

Άντερσσεν-Ντυφρέν, Βερολίνο 1852

1.ε4 ε5 2.Ιζ3 Ιγ6 3.Αγ4 Αγ5 4.β4 Αxβ4 5.γ3 Αα5 6.δ4 εxδ4 7.O-O
δ3 8.Ββ3 Βζ6 9.ε5 Βη6 10.Πε1 Ιηε7 11.Αα3 β5 12.Βxβ5 Πβ8 13.Βα4
Αβ6 14.Ιβδ2 Αβ7 15.Ιε4 Βζ5 16.Αxδ3 Βθ5 17.Ιζ6+ ηxζ6 18.εxζ6
Πη8 19.Παδ1 Βxζ3 20.Πxε7+ Ιxε7



21.Βxδ7+ Ρxδ7 22.Αζ5+ Ρε8 23.Αδ7+ Ρζ8 24.Αxε7# 1-0

29ο διεθνές σκακιστικό τουρνουά Νίκαιας «Τιμή στην Εθνική Αντίσταση»

Διαβάστε την προκήρυξη του τουρνουά: http://fysiolatris.com/images/pdf/29o-diethnes-tournoua.pdf

Η Βέρα Μέντσικ και η περίφημη λέσχη της

Το 1927 έγινε στο Λονδίνο το πρώτο στην ιστορία Πρωτάθλημα Κόσμου Γυναικών. Πρωταθλήτρια ήταν μια κοπέλα 21 μόλις ετών, που επρόκειτο να αφήσει έντονη τη σφραγίδα της στο παγκόσμιο σκάκι τα επόμενα χρόνια: η Βέρα Μέντσικ.

Η Μέντσικ γεννήθηκε στη Μόσχα το 1906, από Τσέχο πατέρα και Αγγλίδα μητέρα. Ο πατέρας της τής έμαθε σκάκι όταν η Βέρα ήταν 9 ετών.

Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στο Χάστινγκς της Αγγλίας το 1921 κι εκεί η Βέρα έγινε γρήγορα μέλος της τοπικής σκακιστικής λέσχης, όπου πήρε μαθήματα από τον περίφημο Ούγγρο γκρανμαίτρ Γκέζα Μάροτσι.

Όμως η πραγματική λέσχη για την οποία είναι γνωστή η Μέντσικ ήταν άλλη. Μιλάμε για μια εποχή όπου ήταν ελάχιστες οι γυναίκες που έπαιζαν σκάκι, και το να παίζουν -και μάλιστα σε υψηλό επίπεδο- δεν γινόταν εύκολα αποδεκτό σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο. Όταν προσκλήθηκε η παγκόσμια πρωταθλήτρια να παίξει στο τουρνουά του Κarlsbad το 1929 ανάμεσα σε "θηρία" όπως ο Καπαμπλάνκα, ο Όϋβε, ο Μπογκολιούμποβ, ο Νίμτσοβιτς, ο Σπίλμαν κ.α., κάποιοι από τους μαιτρ είδαν με ευθυμία το γεγονός. Ένας μάλιστα από αυτούς -ο Αυστριακός Μπέκερ- είπε το εξής: "Όταν τελειώσει το τουρνουά προτείνω να ανοίξουμε τη λέσχη "Βέρα Μέντσικ", στην οποία θα γίνονται αποκλειστικά μέλη όσοι χάνουν από την παγκόσμια πρωταθλήτρια".

Ήταν μάλλον καλή η ιδέα του, γιατί είχε την τιμή να γίνει το πρώτο μέλος. Άλλα μέλη του κλαμπ αυτού ήταν ο Όϋβε, ο Γέιτς, ο Αλεξάντερ, ο Κολλέ, ο Τόμας. Αλλά και πολλοί διάσημοι παίχτες όπως ο Βίντμαρ, ο Γκρύνφελντ, ο Σπίλμαν κ.α. είχαν καταφέρει να διασωθούν με ισοπαλίες.

Αυτή η λέσχη ήταν θέμα για μεγάλες πλάκες ανάμεσα στους σκακιστές. Ο γνωστός Άγγλος σκακιστής Τζωρτζ Τόμας (ο οποίος, για να είμαστε δίκαιοι, διακρινόταν για τους άψογους τρόπους του) είχε τιμηθεί από συντάκτη του British Chess Magazine με τον παρακάτω τρόπο: "Ο Sir George Thomas ηττήθηκε για μια ακόμα φορά από τη Βέρα Μέντσικ και ανακηρύσσεται πλέον πρόεδρος της λέσχης!"

Η παρακάτω παρτίδα με τον Thomas παίχτηκε το 1932:

Vera Menchik-George Thomas, Λονδίνο 1932

1. δ4 Ιζ6 2. γ4 η6 3. Ιγ3 Αη7 4. ε4 δ6 5. ζ3 O-O 6. Αε3 ε5
7. Ιηε2 β6 8. Βδ2 Ιγ6 9. δ5 Ιε7 10. η4 Ιδ7 11. Πη1 α5
12. O-O-O Ιγ5 13. Ιη3 Αδ7 14. θ4 α4 15. θ5 Ββ8 16. Αθ6 Βα7
17. Αxη7 Ρxη7 18. Ιζ5+ Ιxζ5 19. ηxζ5 α3 20. ζ6+ Ρθ8 21. Βθ6
αxβ2+ 22. Ρβ1 Πη8



23. θxη6 ζxη6 24. Βxθ7+ 1-0 (24...Ρxθ7 25. Πθ1+ Αθ3 26. Πxθ3 ματ)

Η Βέρα Μέντσικ έφυγε από τη ζωή πολύ νωρίς, κατά τη διάρκεια ενός βομβαρδισμού του Λονδίνου από τους Γερμανούς το 1944.